User Name  Password
Forumi Amantin
Hop to: 
 
 Amantin's Recent Posts
Amantin
http://forum4.aimoo.com/Amantin
Rank: Diamond Member!  
Status:
Score: 625
Posts: 625
From:
Joined: 07/10/2012
Owner of: Forumi Amantin


Posted on 21/10/2012 01:16


Bylis, gjendet një shtatore e shekullit IV-V para Krishtit

 

Gjatë
gërmimeve shpresohet të gjendet edhe koka e “luftëtarit”
Një shtatore e
rrallë e përmasave të mëdha u zbulua dje në qytetin antik të Bylisit. Kanë qenë
punonjësit e një firme e cila po punon për rikonstruksionin e rrugës hyrëse që
të çon në Parkun Arkeologjik Bylis, ata që kanë nxjerrë në dritë këtë zbulim të
rrallë. Punimet janë ndërprerë menjëherë, ndërsa specialistë të këtij parku, të
njoftuar nga punonjësit kanë shkuar në vendin ku doli në dritë kjo shtatore.
Shtatorja është në gjendje shumë të mirë, e ndërtuar me përbërje guri gëlqeror.
Ajo paraqet një trup pa kokë, me një veshje luftëtari. Drejtori i Parkut
Arkeologjik Bylis, Bashkim Vreka, pohoi se për këtë zbulim do të kryhen studimet
përkatëse për të përcaktuar saktë periudhën së cilës ajo i përket, si dhe
elementë të tjerë përbërës. “Ky zbulim ka ndodhur gjatë punimeve për
rikonstruksionin e rrugës që të çon në Bylis, ku rastësisht ka dalë në dritë një
skulpturë. Është një shtat me madhësi natyrale prej guri. Është një punim shumë
i mirë, mjaft interesant. Është një skulpturë e periudhës helenistike, që i
përket shekullit katër ose tre para Krishtit”, - tha Vreka. Sipas tij, kjo
shtatore është e një luftëtari, sepse janë dy simbole të rëndësishme në
shtatore; një mburojë dhe një sëpatë. Nga kjo skulpturë nuk është gjetur koka,
që duket që është një shkëputje e hershme në Antikitet. “Ndoshta gjatë gërmimit
që do të bëhet përreth mund të jetë edhe shansi i mirë që mund të gjendet edhe
koka. Kemi të bëjmë me një skulpturë interesante, të rrallë në llojin e vet jo
vetëm për Bylisin, por edhe me gjerë, pasi është një skulpturë e plotë, e
llogaritur për t’u parë nga të gjitha anët, pasi është punuar në të gjitha anët
e saj. Pra, është një luftëtar ose një perëndi në pozicionin ulur dhe të jep
mundësi të mendosh që ke të bësh me një perëndi, nga pozicioni. Studimet që do
të vijojnë do ta zbardhin më tej atë, pasi këto janë përshtypjet e para, ku
skulptura ende nuk është pastruar nga dherat që e mbulonin”, - sqaroi prof.as
Bashkim Vreka.
Në Bylis ka buste, por kemi pak trupa. Ky është trupi i
dytë që gjendet, dhe ajo që është me rëndësi lidhet me faktin se kemi të bëjmë
me një skulpturë të punuar me gurë gëlqerorë që është dhe material i zonës.
“Kemi të bëjmë me një punë të mjeshtërve të Bylisit, dhe kjo ia shton më shumë
vlerat dhe njëkohësisht pasuron gjetjet arkeologjike që vijnë nga Bylisi. Në
këtë drejtim, edhe pse ajo është gjetur në rrugën e Bylisit, ne kemi lënë porosi
se gjatë punimeve mund të gjenden edhe vepra të tjera arti, ashtu si u gjet edhe
sot kjo shtatore”, - theksoi Vreka.
Ndërkohë, ai shtoi se ky zbulim i
rëndësisë së veçantë tregon se në të njëjtin vend mund të ketë edhe statuja të
këtij lloji, duke përfshirë edhe kokën e shtatores së zbuluar.
Rreth dy
vjet më parë, një ekspeditë arkeologjike zbuloi gjatë gërmimeve të saj një
shtatore të përmasave të mëdha në brendësi të qytetit antik të Bylisit, në një
vilë romake.

Prof.as Bashkim Vreka sqaroi se edhe ajo përbën një zbulim
të rrallë arkeologjik dhe vlerë për historinë e këtij vendi.


Posted on 21/10/2012 01:07


Shpella e Pëllumbasit e periudhave parahistorike



Shpella e Pëllumbasit, apo e njohur ndryshe si
Shpella e Zezë, është gjykuar prej studiuesve si një nga qendrat arkeologjike më
me vlerë në Shqipëri, për shkak të zbulimeve që janë bërë aty. Vetëm në fazën e
parë të studimit, janë gjetur 100 fragmente enësh, të cilat i takojnë epokave të
ndryshme dhe disa kocka kafshësh.

Mendohet të ketë qenë një nga shtëpitë
më të hershme të parardhësve tanë te periudhes se Neolitti, dmth 10?000 vjet më
parë. Në atë hapësirë, që paraprihet nga një korridor i gjatë, e që vazhdon me
një "sallon" të lartë 15-20 metra, ata kanë ndezur zjarr, kanë gatuar e latuar
veglat e para të punës. Këtë e tregon materiali i bollshëm arkeologjik i gjetur
në fazën e parë të gërmimeve, i cili i përket periudhave të ndryshme të
zhvillimit njerëzor, duke filluar që nga neoliti, eneoliti, tek periudha e
bronzit dhe hekurit.
Shpella e Zezë i përket periudhës parahistorike dhe
është një nga 6 shpellat karstike që gjenden në Evropë, duke paraqitur vlera
shkencore, arkeologjike, kulturore dhe turistike. Shpella e Zezë ndodhet rreth 2
km në verilindje të fshatit Pëllumbas, prej nga ka marrë edhe emrin, në krah të
majtë të lumit Erzen dhe 27 km në juglindje të Tiranës. E vendosur në faqen e
Malit Pëllumbas, 350 m mbi nivelin e detit, shkëmbinjtë formojnë një strehë të
madhe dhe të veçantë, që zgjatet duke formuar një tunel 70-80 m. të
gjatë.

Sipas nëndrejtorit të Institutit të Arkeologjisë, Myzafer
Korkutit, në ambientin qendror, ku ndodhen edhe degëzime të shumta, përgjatë
miliona vjetësh janë formuar stalaktite dhe stalagmite të shumëllojshme. Në fund
të shekullit të kaluar, Shpella e Pëllumbasit është përmendur në disa shkrime të
Kostandin Kristoforidhit mbi Tiranën, të cilat kanë sjellë dëshmi për
vendndodhjen e saj... Përpjekjet që janë bërë për zbulimin e saj prej vitit 1968
kishin dështuar.

Për herë të parë kjo shpellë është vizituar në vitin
1995 nga specialistë të Shoqatës Didaktike Shkencore Speleologjike Shqiptare, të
cilët arritën të zbulonin shumë dëshmi të jetës njerzore. Sipas Korkutit,
zbulimi i pranisë së këtij materiali arkeologjik paraqet vlera të rëndësishme
për vendosjen e raporteve të sakta mes kulturave të njohura dhe zbuluara deri më
sot në vendin tonë. Në Shpellën e Zezë janë gjetur edhe fosile, që sipas pohimit
të Muzeut të Shkencave të Natyrës të Universitetit të Firences, u përkasin
arinjve të shpellave (ursus spelaus), të cilët kanë jetuar në një periudhë më të
hershme se 10 mijë vjet më parë.


Posted on 21/10/2012 00:57

Si ndodhi asimilimi I ilirëve të romakëzuar, përgjatë Adriatikut e Malit të Zi

 


Emri “sllav” vjen nga “sclavus”, që do të thotë “skllav” në latinishten mesjetare

Nga Cafo Boga

Quo vadis shqiptarët e Malit të Zi
Për më shumë se katër shekuj, qeverisja romake solli përparime ekonomike dhe kulturore në trojet e populluara nga ilirët si dhe u dha fund përplasjeve mes fiseve lokale. Me kalimin e viteve shumica e fiseve përgjatë brigjeve veriore përqafuan kulturën romake. Romakët ngritën shumë instalime koloniale, ndërmjet të cilave ishte edhe Dioclea, e përmendur më sipër, në territorin që dikur qeverisej nga Mbreti ilir Gent. Rajoni i Ilirisë, jo vetëm që lulëzoi nën pushtimin romak, por edhe nxori nga gjiri i tij disa prej ushtarëve dhe perandorëve më efikasë, të cilët përforcuan perandorinë që po rrëzohej në shekujt e katërt dhe të pestë. Më i rëndësishmi prej tyre ishte Diocletian (Diokletiani), i cili besohet ta ketë marrë emrin nga qyteza që dikur quhej Dioclea.
Iliria mbeti provincë e Perandorisë Romake deri në vitin 395, kur Diokletiani e ndau perandorinë në Lindje dhe Perëndim, secila ndarje e qeverisur nga një perandor më vete, në kryeqytetet e tyre përkatëse: Kostandinopojë dhe Romë. Kjo ndarje e la Ballkanin në vijën ndarëse mes dy fuqive të mëdha. Gjatë shekullit të katërt, rëndësia historike e Ilirisë u zvogëlua, ndonëse një nga njerëzit më të shquar të atij shekulli Shën Xheromi ishte nga Dalmacia. Edhe përgjatë shekullit të pestë, brigjet e Adriatikut dhe tokat rrethuese të fiseve ilire jetuan relativisht në paqe. Të lënë jashtë vëmendjes së perandorive lindore e perëndimore romake, prijësit lokalë në shumicën e kohës qeverisën praktikisht në mënyrë të pavarur.

Ndikimi i perandorit Jstinian në Ballkan
Fiset gotike të njohur si ostrogotët kërcënonin të dy krahët e perandorive dhe pothuajse vendosën që të bënin Ballkanin shtëpi të tyre. Mirëpo, fuqia e tyre u dobësua kur Justiniani u ngjit në fronin e perandorit në Kostandinopojë. I lindur në Turesium, në provincën romake Dardania Ilire (Kosova e sotme), Justiniani vinte nga një familje latinisht-folëse që besohet të ketë qenë iliro-romake. Përgjatë sundimit të tij, Justiniani ushtroi ndikim të madh në mbarë Ballkanin. Ai krijoi edhe një skenë të re metropolitane në qytetin që themeloi pranë vendlindjes së tij, jo shumë larg nga Naissus (Nishi i sotëm në Serbi).
Sundimi i tij shquhet për lulëzimin e kulturës bizantine, ndërsa programet e tij për zhvillimin e ndërtimtarisë dhuruan kryevepra të tilla si Kisha e Haga Sofisë, e cila u bë qendra e krishtërimit ortodoks lindor për shumë shekuj me radhë. Në fund, Justiniani nuk arriti të përmbushë ëndrrën e tij: ribashkimin e dy gjysmave të Perandorisë Romake, por suksesi i tij në Ballkan i dha mundësinë Perandorisë Bizantine të luajë një rol mbizotërues në çështjet ballkanike deri në shekullin e 14.

Pushtimi sllav
Gjatë shekullit të gjashtë, Perandoria Justiniane kërcënohej nga Gotët dhe Lombardët, të cilët zbrisnin e përshkonin me lehtësi rrugët romake drejt Ballkanit. Mirëpo, këta hordhi barbare nuk ishin të vetmit popuj që dyndeshin në botën e Ballkanit Romak. Bullgarët një popull sllavo-mongol, po pushtonin Moesinë dhe Trakën. Më tej, sllavët që u vendosën në Danubin e poshtëm, në Valahi (Vllahia, rreth Rumania së sotme) filluan të depërtonin në Iliri, herë për të plaçkitur e herë për të shpëtuar edhe vetë prej persekutimit të një tjetër dallge nomadike, asaj të hunëve. Sipas provave kryesore historike, sllavët vunë nën zotërim tokat kënetore të Lumit Pripet, në very të Kievit të sotëm, në Ukrainë, prej ku filluan të shpërhapen në të gjitha drejtimet. Emri “sllav” vjen nga “sclavus”, që do të thotë “skllav” në latinishten mesjetare. Gjurma më e hershme e këtij emërtimi është gjetur rreth vitit 800 dhe e ka origjinën nga fjala bizantine greke “sklavos”, e cila u shfaq rreth vitit 580. Skllavërimi i shpeshtë i sllavëve të kapur rob, ndodhi rreth shekullit të nëntë, kur Perandoria e Shenjtë Romake përpiqej të stabilizonte frontin gjermano-sllav. Shqiptarët sot ende përdorin fjalën “skllav” për të përshkruar skllevërit. Vetë sllavët, të cilët ende e përdorin këtë emërtim (“sllav”) për të përshkruar veten, përpiqen t’i gjejnë atij rrënjë indo-europiane, me një kuptim shumë më të mirë, gjë që është e kuptueshme.
Prokopi (Procopius), një studjues dhe historian i shquar bizantin i shekullit të gjashtë, përshkruan dy grupe dyndjesh sllave të Ballkanit: “antët” që janë identifikuar si paraardhësit sllavë të bullgarëve të sotëm dhe “sklavenët” nga të cilët rrodhën grupimet sllave si kroatët, sllovenët dhe serbët.
Justiniani nuk kishte ndërmend t’ua linte sllavëve Ballkanin, ndërkohë që ata ngadalë po shndërroheshin nga sulmues bredharakë në vendbanues. Mirëpo, ai vdiq në vitin 585 dhe 20 vjet më pas sllavët filluan të vendoseshin si banorë të përhershëm.
Fiset sllave të serbëve dhe kroatëve hynë së pari në Iliri nëpërmjet Dalmacisë, në kohën e mbretërimit të gjatë të Heraklitit (Heraclius 575–610). Ai kërkoi ndihmën e tyre kundër avarëve, të cilët kishin plaçkitur mbarë gadishullin. Avarët më në fund u tërhoqën në anën veriore të Danubit, mirëpo sllavët mbetën duke u përhapur nga Dalmacia në very të Danubit dhe nëpërmjet Trakës poshtë në Maqedoni, zonë që filloi të njihet nga bizantinët si “Sklavina” (Sclavina)”.

Përballja e fiseve slave me popujt që flisnin ilirisht
Fiset sllave që hynë në Iliri u përballën me popuj që filsnin ilirisht (shqiptarët e sotëm) dhe me ilirë të romakëzuar që kishin përvetësuar gjuhën latine, të njohur si “vlakë” (“vllehë” në shqip). Serbët dhe kroatët u dyndën mbi sipërfaqe të mëdha të populluara nga ilirët gjatë shekullit të shtatë, por perandori Konstans II (Constans II) i detyroi sllavët e Sklavinës që të njohin varësinë nga bizantinët. Gjithësesi, shekujt e shtatë e të tetë ishin një periudhë plot trazime për Perandorinë Bizantine, gjë që e bëri të lehtë për popujt sllavë - duke përfshirë edhe bullgarët gjithnjë e më shumë të sllavizuar - që të përforcojnë pararojen e tyre në Ballkan. Dyndësit sllavë asimiluan një pjesë të madhe të popullsisë ilire, por ilirët që jetonin në tokat që përbëjnë Shqipërinë e sotme dhe pjesë të Maqedonisë, Serbisë, Malit të Zi dhe Greqisë asnjëherë nuk u absorbuan apo u morën plotësisht nën kontroll.
Rasti më i hershëm kur përmendet një vendbanim i qendrueshëm serb në Malin e Zi i përket vitit 822, kur Ljudevit, pushtetari i Posavinës, në bazenin e Lumit Sava, u arratis në Dalmaci pasi u sulmua nga frankët. Përgjatë bregdetit, serbët u vendosën kryesisht në territoret ndërmjet lumenjve të Cetinës dhe Nerevtës dhe në Hercegovinë, në zonat e njohura si Zahumlje. Nga fundi i shekullit të nëntë, sllavët filluan të forcohen. Ndërsa bullgarët dhe bizantinët përlesheshin për mbizotërimin në Serbi dhe Maqedoni, Gjon Vladimiri (“Jovan” në sllavisht) mori pushtetin në Duklja dhe mbretëroi deri në vitin 1016 nga kryeqyteti i tij Scutari (Shkodra). Ndonëse bullgarët në fund arritën ta mundin Dukljën dhe Car Samueli e burgosi Vladimirin, të dy ata u pajtuan dhe ranë dakord që Vladimiri të martohej me vajzën e tij e të vazhdonte që të qeveriste në paqe Dukljën and Trebinën (“Trebinje” në sllavisht).
Në 1016, Gjon Vladimiri ra viktimë e një komploti të organizuar nga Ivan Vladislav, djali i Samuelit dhe mbreti i fundit i perandorisë së parë bullgare. Atij ia prenë kokën përpara një kishe në Prespë (në Maqedoninë e sotme) ku edhe u varros. Pak kohë më vonë ai u njoh si martir dhe shpall shenjt. Tre vite më vonë e rivarrosën me nderime në Shkodër, mirëpo rreth vitit 1215 eshtrat e tij u transferuan në Durrës, ku qendruan deri në 1381. Në atë vit, ato u vendosën në Kishën e Shën Gjon Vladimirit, pranë Elbasanit të sotëm, në Shqipëri. Kisha ishte ndërtuar në emër të tij, për ta nderuar, nga Princi shqiptar Karl Topia. Në vitin 1995 ato u zhvendosën në Katedralen Ortodokse të Tiranës, në Shqipëri, ku ndodhen edhe sot.
Mali i Zi është një vend i vogël me një popullsi prej rreth 630,000 vetësh. Malazezët dhe serbët janë dy grupet etnike mbizotëruese që përbëjnë rreth 74 përqind të popullsisë ndërsa që shqiptarët llogariten aty rreth 8%. Pjesa që mbetet (18%) janë myslimanë (boshnjakë apo shqiptarë të fesë myslimane që kanë adoptuar gjuhën malazeze). Është e rëndësishme që të vihet në dukje se shqiptarët janë një grup indigjen që ka jetuar në trojet e tyre që nga lashtësia. Një pjesë e këtyre trojeve u aneksuan nga Mali i Zi fillimisht si rezultat i Traktatit të Shën Stefanit në 1878, të nënshkruar pas Luftës Ruso-Turke. Rreth dy të tretat e tokave shqiptare u parashikuan që të kalonin në duart e fqinjëve bullgarë, malazezë, serbë e grekë. Zbatimi i traktatit u bllokua nga Austro-Hungaria dhe Britania që bënë thirrje për një marrëveshje të re.

Pasoja e Kongresit të Berlinit e vitit 1878
Traktati i Shën Stefanit shkaktoi një ankth të thellë ndërmjet shqiptarëve. Udhëheqësit e tyre u mblodhën në Prizren të Kosovës dhe themeluan Lidhjen e Prizrenit, fillimisht për të kërkuar bashkimin e tokave shqiptare brenda kuadrit të Perandorisë Otomane. Po atë vit, 1878, Kongresi i Berlinit përmbysi Traktatin e Shën Stefanit duke sanksionuar pavarësimin e Serbisë dhe të Malit të Zi nga Perandoria Otomane. Ndonëse përfitimet territoriale që i jepte Malit të Zi Traktati i Shën Stefanit ishin zvogëluar nga Kongresi i Berlinit, shteti malazez ishte dyfishuar në sipërfaqe dhe për të parën herë kufijtë e tij po përcaktoheshin disi nga një traktat ndërkombëtar. Vendimi më i rëndësishëm për Malin e Zi ishte sigurimi i daljes në Detin Adriatik duke marrë në zotërim Tivarin (Antivari i vjetër apo Bar sipas sllavëve) dhe Ulqinin (latinisht Dulcigno apo Ulcinj sipas sllavëve).
Për shkak të pushtimit të Bosnje-Hercegovinës nga Austro-Hungaria, Mali i Zi nuk mundi të zgjerohet në tokat hercegovinase ku banonin sllavë ortodoksë që ishin kulturalisht të afërt me malazezët. Në vend të kësaj, Mali i Zi mundi të zgjeroi vetëm në jug dhe në lindje nëpër toka të populluara kryesisht ose tërësisht nga shqiptarë, myslimanë e katolikë. Toka përgjatë bregut nga Tivari në Ulqin ishte pothuajse ekskluzivisht e populluar nga shqiptarë. Zonat në verilindje të Podgoricës njiheshin si Malësia dhe ishin të populluara nga fise katolike shqiptare. Kishte edhe një përqendrim shqiptarësh dhe myslimanësh sllavofolës në Tuz dhe në rrethinat e tij më në lindje. Vetë Podgorica kishte qenë për një kohë të gjatë një qendër tregtare otomane, e populluar pjesërisht nga turq, por kryesisht nga shqiptarë dhe myslimanë sllavofolës. Toka të tjera shqiptare që ranë pre e pushtimit malazez ishin qytezat e Plavës dhe Gucisë dhe rrethinat e tyre si dhe Rozhaja më në veri.
Lidhja e Prizrenit organizoi një rezistencë kundër vendimeve të Kongresit të Berlinit që dëmtonin Shqipërinë, duke luftuar si kundër otomanëve ashtu edhe kundër pushtuesve të rinj: serbëve dhe malazezëve, në veri dhe grekëve në jug. Shqiptarët në Malin e Zi bënë gjithashtu një qëndresë të fortë; luftimet shpërthyen në të gjitha qendrat e populluara nga shqiptarët dhe zonat rrethuese. Mali i Zi më në fund ia doli mbanë të siguronte shtrirjen në kufijtë e rinj, në vitin 1880, në sajë të ndihmës së ushtrive evropiane e otomane. Siç është shprehur Edith Durham, një vizitore britanike e shekullit të 19: Kufijtë e vizatuar nga Kongresi i Berlinit ishin “të pamundshëm: kufiri plluskonte mbi gjak”. Edhe sot, ky territor mbetet në qendër të debateve dhe burim konflikti etnik ndërmjet shqiptarëve dhe malazezëve.

Kush janë malazezët: Një perspektivë historike
Pyetja “kush janë malazezët” mund të marrë një larmi përgjigjesh, në varësi të personi që pyetet. Disa besojnë se malazezët ortodoksë janë në thelb serbë. Të tjerë besojnë se malazezët nuk janë serbë por një grup i veçantë etnik, me origjinë të përzierë sllavo-shqiptaro-vllahe (ilirë të romanizuar). Mbështetësit e skajshëm të kësaj tradite shkojnë deri aq larg sa të thonë se malazezët nuk janë sllavë por pasardhës të ilirëve të lashtë. Faktet historike tregojnë se malazezët janë shqiptarë që përqafuan gjuhën sllave gjatë Perandorisë Bizantine dhe kanë një prejardhje të përzierë shqiptare dhe sllave. Sipas disa historianëve, sllavët, që filluan të emigronin në këtë rajon në fund të shekullit të gjashtë, karakterizoheshin nga gjatësi mesatare, lëkurë të zbehtë dhe sy blu ose gri. Malazezët sot janë të gjatë, me lëkurë më të errët dhe me sy kafe ose të zinj, që ngjajnë shumë me malësorin shqiptar.
Gjatë mbretërimit të gjatë të Perandorisë Bizantine dhe në veçanti gjatë pushtimit të dinastisë serbe Nemanjic, një numër i konsiderueshëm fisesh shqiptare të kësaj hapësire filluan të përdorin gjuhën sllave. Mirëpo, ata ruajtën traditat, kulturën dhe folklorin të ngjashme me ato të malësorit shqiptar. Fjala “malësi” tingëllon pak si “malizi”. Nuk është çudi që edhe emri i këtij vendi të ketë origjinë shqiptare, mirëpo kjo duhet provuar në mënyrë shkencore.
Malazezët besojnë se gjurmë të origjinës së tyre i çojnë te Dukla (Dioclea latinisht, Duklja në sllavisht), një përqendrim romak i vendosur në shekullin e parë të erës së re. Ky territori i njohur më vonë si Dukla, është quajtur së pari Genta (më vonë Zenta) dhe përfaqësonte një vendbanim të rëndësishëm larg nga brigjet, toka që zotëroheshin nga Mbreti ilir Gent (Gentius sipas romakëve). Pasi romakët e pushtuan këtë territor dhe e internuan Mbretin Gent në Romë, është shumë e mundshme që të kenë emëruar një fisnik të rangut të lartë që të qeveriste si dukë mbi këtë principatë, që ndoshta shpjegon emrin Dioclea (ose Dukla). Edhe sot ka shqiptarë në zonën e Duklës së lashtë që kanë mbiemrin Duka. Në mënyrë të ngjashme një tjetër rajon malor shqiptar quhet Dukagjini (Duka + Gjini, ndoshta emri i dukës që qeveriste aty). Edhe pas pushtimit romak, kur Dukla u bë një municipium romak, kjo zonë qeverisej nga krerët e fiseve ilire, të cilët vazhduan të gëzojnë autoritet të konsiderueshëm në zonat e thella.
Illyria ishte një proto-shtet që përfshinte shumicën e Ballkanit qendror e perëndimor dhe banohej nga fise indo-europiane. Territori i tyre shtrihej deri në Slloveninë e sotme përgjatë Lumit Danub, përgjatë Detit Adriatik dhe poshtë deri në Shqipërinë e sotme, Maqedoninë dhe Greqinë. Gjatë historisë, grupe ilirësh migruan nëpërmjet tokës dhe detit, drejt Italisë.
Gjatë mbretërimit të Aleksandërit të Madh, shumica e mbretërve dhe prijësve ilirë u nënshtruan dhe u bënë vasalë të tij. Ai mposhti forcat e prijësve ilirë, ndërsa ushtarët ilirë e shoqëruan në ekspeditën që nënshtroi Persinë e largët. Pas vdekjes së Aleksandërit në vitin 335 para erës sonë, mbretëritë e pavarura ilire u ngritën përsëri në këmbë. Një shekull më vonë, mbretëria ilire e krijuar nga fisi Ardiaei, me qendër pranë Shkodrës së sotme, kishte nën kontroll pjesë të Shqipërisë së veriut, Malit të Zi dhe Hercegovinës. Më i shquari mes mbretërve Ardiaei ishte Mbreti Agron, i cili kishte nën zotërim territore që shtriheshin nga Dalmacia veriore e deri në jugun e Shqipërisë dhe kufijve veriorë të Greqisë së sotme. Pushteti i Mbretit Agron shtrihej edhe në det, ku anijet e tij ishin një shqetësim i vazhdueshëm për fqinjët. E veja e Agronit që zuri vendin e tij në fron, Mbretëresha Teuta, sulmonte në det anijet tregtare romake. Kjo gjë u përdor nga Roma si justifikim për të pushtuar Ballkanin. Luftërat iliro-romake vazhduan nga 229 deri në 168 para erës sonë, kur forcat romake zunë rob Mbretin Gent në Shkodër dhe e dërguan monarkun ilir të lidhur në Romë.
Nga viti 1162, perandori biznantin Manuel kishte arritur të vinte nën zotërimin e tij Dukljën, Raskën dhe Bosnjen si dhe ua kishte ndarë këtë territor për ta qeverisur katër vëllezërve: Tihomir, Stracimir, Miroslav dhe Stefan Nemanja. Ndonëse Manuel nuk nisej nga ndonjë dashamirësi karshi serbëve, ai në fakt ndihmoi në krijimin e mbretërisë së parë serbe, duke bashkuar serbët ortodoksë dhe shqiptarët e asimiluar kundër hungarezëve, të cilët në 1153 kishin tashmë nën kontroll hapësirat e Kroacisë dhe Dalmacisë.
Megjithëse, në krahasim me vëllezërit e tij, Stefan Nemanja mori sipërfaqen më të vogël të tokës, rreth Toplicës në Serbinë jugore, ai u bë shumë popullor dhe doli fitimtar nga konkurrenca ndërfamiljare. Ai rivendosi kontrollin mbi territoret fqinje, duke përfshirë edhe Zetën (Doclea) dhe i bashkoi ato në atë që do të bëhej më vonë Mbretëria Serbe.

Ndikimi sllav mbi fiset shqiptare
Sipas biografisë të shkruar nga djali i tij, Nemanja u lind në 1122 në Zeta dhe u pagëzua si katolik, por ai do të ripagëzohej më vonë nga një prift ortodoks lindor. Me ndihmën e ushtrisë bizantine, Nemanja pushtoi Kosovën, Maqedoninë Veriore dhe Luginën Morava. Ai vazhdoi duke dëbuar Mbretin Radoslav nga Zeta dhe duke aneksuar Tërbinjën, Zahumlen dhe Neretvën, të cilat ia la në dorë djalit të tij Vukanit. Për 200 vitet që vijuan, Zeta ekzistoi kryesisht si pjesë e mbretërisë të krijuar nga Dinastia Nemanjiç – ndonëse autonome dhe nganjëherë praktikisht e pavarur. Udhëheqësi më i shquar i Dinastisë Nemanjiç ishte Dushan Nemanjiç, i cili zgjeroi zotërimet duke përfshirë tokat e Maqedonisë së sotme dhe pjesë të mëdha të Shqipërisë dhe Greqisë. E deklaroi veten car të Perandorisë së Serbëve, Romakëve, Bullgarëve dhe Shqiptarëve – një titull i ekzagjeruar duke pasur parasysh pushtetin e tij të vërtetë. Shumica e Greqisë mbetej nën kontrollin bizantin dhe Shqipëria jugore ishte nën Mbretin e Napolit Sharl D’Anzhu nga 1269 në 1368. Kontrolli i Nemanjiçit mbi veriun e Shqipërisë ishte disi sipërfaqësor krahasuar me pushtetin që ushtronin familjet e fuqishme si Muzakët, Topiajt dhe Balshajt. Car Dushani vdiq në 1355, përpara se të realizoheshin planet e tij për të pushtuar çfarë kishte mbetur nga Perandoria Biznatine dhe për ta shpallur veten perandor. Gjatë kësaj periudhe ndikimi të tepruar sllav, shumë fise shqiptare përvetësuan gjuhën dhe fenë serbe por ruajtën traditat dhe mënyrat e tyre të jetesës. Për shembull fiset e Bërdas konsideroheshin si një njësi më vete nga Mali i Zi i Cetnjës, deri vonë në shekullin e 19. Për të kuptuar se pse ndodhte kjo, duhet të shkojmë pas në vitin 395 kur Diokletiani e ndau në dysh Perandorinë Romake, gjë që solli ndarjen në dysh edhe të tokave ilire, të cilat mbetën përgjatë kufirit mes dy forcave të fuqishme: Perandorisë Ortodokse Bizantine në lindje dhe Perandoria Romake Katolike në perëndim. Krishtërimi mbërriti në tokat ilire gjatë shekullit të parë të erës sonë, kur edhe Shën Pali shkroi se kishte predikuar në provincën romake të Ilirisë (Illyricum). Pas ndarjes së perandorisë, tokat shqiptare që mbetën nën pushtetin perëndimor romak vazhduan të praktikojnë fenë katolike dhe ruajtën gjuhën shqiptare (me përjashtim të ilirëve të romakëzuar, të cilët filluan të përdorin gjuhën sllave). Pjesët e tjera që mbetën në Perandorinë Bizantine (ndonëse kufiri lëvizi para mbrapa disa herë) morën fenë ortodokse lindore dhe gjuhën sllave përshkak të ndikimit të vazhdueshëm sllav për më shumë se gjashtë shekujsh. Shqiptarët në Shqipërinë e sotme jugore dhe në Greqinë veriore përqafuan fenë ortodokse lindore por ruajtën gjuhën shqipe. Asimilimi më i madh ndodhi me ilirët e romakëzuar, përgjatë bregdetit adriatik dhe Malit të Zi të sotëm.
Pas vdekjes së Dushanit dhe dobësimit të dinastisë Nemanjiç, princët e prijësit lokalë të Duklës, e cila tashmë njihej si Zeta ose si Zenta nga bizantinët, filluan të merrnin situatën në duart e tyre.. Udhëheqësit më të shquar ndërmjet tyre përbëjnë Dinastinë e Balshajve (“Balsiç për sllavët), e cila jetoi nga 1356 deri në 1457. Fisi i Balshajve fliste shqip në shtëpi por përdorte sllavishten gjatë qeverisjes sepse kishin qenë për një kohë shumë të gjatë vasalë të dinastisë serbe. Dinastia e Balshajve u zëvendësua nga një tjetër prijës me origjinë shqiptare që i hapi rrugën fuqizimit të Dinastisë Cërnojeviç. Ajo filloi me dy vëllezërit Gjergj dhe Llesh Gjurashaj (“Gjuragj” dhe “Ljes Gjurasevic/Cernojivic” në sllavisht), nga fisi shqiptar i Trieshit. Një rol shumë më të madh në çimentimin e pushtetit të kësaj familje në Zeta luajtën Stefan Cërnojeviç (1426–1465) dhe djali i tij që qeverisi në vitet 1465-1490. Stefani ishte djali i tretë i Gjergjit, Dukës së Zetës dhe i vajzës së fisnikut shqiptar Kojë Zakaria. Stefani u martua me Marën, vajzën e madhe të princit shqiptar Gjon Kastriotit dhe motrën e Skënderbeut. Ivani u martua me Goislavën, motrën e princit shqiptar Gjergj Arianit Komneni i dinastisë së shquar të Komnenëve (Comnenus) dhe pas kësaj u bë krushk me despotin serb Stefan Brankovic gruaja e të cilit ishte gjithashtu nga kjo familje shqiptare.
Gjatë qeverisjes së Cernojeviçëve, ushtritë e fuqishme otomane thyen me lehtësi të gjithë shtetet fqinje të Serbisë, Bosnjes dhe Hercegovinës. Në atë kohë, Perandoria Otomane kishte pushtuar shumicën e tokave shqiptare. Për të mos lejuar një fat të ngjashëm, Ivan Cërnojeviç e zhvendosi kryeqytetin e tij nga Zhablak (“Zhabljak” në sllavisht) mbi Liqenin e Shkodrës, në Zeta në Cetinën malore (“Cetinja” në sllavisht), një zonë për të cilën turqit nuk kishin ndonjë interes për ta pushtuar për shkak se nuk kishte burime natyrore. Djali i Ivanit Gjergj Cërnojeviç, i cili qeverisi në vitet 1490–96 ishte edhe sundimtari i fundit i dinastisë së kësaj familjeje. Me të mbaron edhe historia e Zëtës dhe fillon historia e Malit të Zi.

Gjatë shekullit të 17, Venediku luajti një rol mbizotërues në jetën politike malazeze
Tokat e Zetës u pushtuan më së fundi nga otomanët, por Mali i Zi i sapokrijuar mbeti në shumicën e kohës në formën e rajonit të pavarur të njohur si “nahije”. Gjatë shekullit të 17, Venediku luajti një rol mbizotërues në jetën politike malazeze. Nga 1516 deri në 1697, sundimtarët e Malit të Zi ishin Princër-Peshkopë (“Valladikët). Ndonëse nën sulme të përhershme të forcave turke, Mali i Zi ia doli mbanë të mbrohej derisa Suleiman Pasha më në fund e pushtoi Cetinjën në 1692. Në 1697 Peshkopi Danilo, i pari vladikë i Dinastisë Petroviç, u ngjit në pushtet dhe mbretëroi deri në 1735.
Duhet thënë se me ardhjen e Danilos në pushtet shënohet fillimi i historisë së Malit të Zi të kohës së sotme dhe fundi i zotërimit turk mbi të. Hapi i tij i parë në rigjallërimin e vendit që kishte vuajtur prej kohësh rrethimin turk dhe së fundi edhe shkatërrimin e Suleiman Pashës, ishte rindërtimi i kishës dhe manastirit në Cetinjë. Ai gjithashtu besonte se rreziku i vërtetë Malit të Zi nuk i vinte prej turqve por nga familjet që ishin konvertuar në fenë myslimane. Në mbrëmjen e Krishtlindjes 1702, Danilo dhe figurat kryesore të vendit u bënë thirrje të gjithë të konvertuarve që të ktheheshin në fenë e të parëve duke u dhënë një ultimatum: kthehuni në krishtërimin ortodoks ose vdisni. Ajo që vijoi gati i përngjante një masakre.


Posted on 21/10/2012 00:26


51. Në shumicën e rasteve do t’i këshilloja
prindërit me fëmijë të mos e prishnin martesën dhe të mbijetonin pa u ndarë për
hir të prindërve.

52. Disa gra lodhen kaq shumë t’i bëjnë burrat të mirë,
sa kurrë nuk ia dalin të bëhen gra të mira.

53. Bëjini sytë katër para
martese dhe mbajini gjysmë të mbyllur më pas.

54. Martesa është një
institucion që mbahet së bashku nga tre libra – libri i mirë, libri i gatimit
dhe libri i çeqeve.

55. Në kohën që ai pëshpërit “Jemi bërë për
njëri-tjetrin”, ajo tashmë ka planifikuar ndryshime.

56. Shpesh kur ajo
thotë “jo”, ata jetojnë përgjithmonë të lumtur e të gëzuar.

57. Suksesi i
madh i një martese të suksesshme, është t’i trajtosh të gjitha shkatërrimet si
incidente dhe asnjë prej incidenteve si shkatërrime.

58. Kurrë nuk e
kuptoni sa shumë ndryshon zëri i një personi derisa gruaja ndalet së bërtituri
dhe i përgjigjet telefonit.

59. Martesa është marrëdhënia njerëzore më e
kënaqshme, më forcuese dhe më e gjatë në këtë Tokë.

60. Vizioni në darkë
shpesh është panoramë në mëngjes.

61. Kam vite që nuk i flas gruas, nuk
kam dashur ta ndërpres.
- Rodney Dangerfield

62. Nëse nuk mund të
shkoni mirë me partnerin/en nën çdo rrethanë, si mund ta dini se do të shkoni
mirë me dikë tjetër nën ndonjë rrethanë tjetër?

63. Njerëzit që nuk
shkojnë mirë me partnerin/en e momentit, zakonisht nuk mund të shkojnë mirë me
asnjë partner/e.

64. Adami kishte të tërë Botën për veten dhe Perëndinë
në Kopshtin e Edenit, megjithatë nuk ishte i kënaqur derisa gjeti gruan. Vetëm
gjiri i një gruaje e përmbush një burrë.

65. Shpesh
bashkëshorti/bashkëshortja mërzitet dhe kërkon pak variacion apo ndryshim, por
ky nuk është justifikim i mjaftueshëm për të prishur një martesë. Më mirë të
marrin pushime!

66. Një grua ka nevojë që dashuria të shprehet me
përkujdesje, madje më shumë se marrëdhënie fizike.

67. Bari në anën
tjetër të gardhin duket gjithmonë më i gjelbër, por zakonisht vetëm për shkak të
paarritshmërisë.

68. Partneri ideal nuk ekziston, përndryshe nuk do të
ishte njeri.

69. Nëse dikush do të qëndronte për t’ju duruar, ndoshta do
të bënit mirë të mësonit si t’i duronit edhe ju dhe të jini falënderues që
ekziston dikush që do të jetojë me ju.

70.Sekreti i një martese të
suksesshme, është të mos qëndrosh në shtëpi shumë.
- Colin Chapman

71.
Ne flemë në dhoma të ndara, hamë darka të ndarë, shkojmë me pushime të ndarë. Po
bëjmë gjithçka për ta mbajtur këtë martesë së bashku.
- Rodney
Danderfield

72. Kur shihni se kë martojnë disa vajza, atëherë kuptoni se
sa shumë e urrejnë punën për të nxjerrë jetesën.
- Helen Rowland

73.
Bëhu i mirë ndaj virtyteve të saj, bëhu pak i verbër ndaj të metave të
saj.

-Anonim

74. Një martesë e lumtur ka brenda gjithë kënaqësitë
e miqësisë, gjithë gëzimin e ndjesive dhe arsyes, dhe gjithë ëmbëlsinë e
jetës.
- Joseph Addison

75. Një burrë i lumtur martohet me vajzën që
dashuron; një burrë edhe më i lumtur dashuron vajzën me të cilën martohet.
-
Anonim

76. Unë jam mike e mirë për burrin tim. Jam përpjekur t’i mbaj
premtimet e martesës. Jam gjithnjë pranë tij. E dëgjoj. Përpiqem të qesh.
-
Anna Quindlen

77. Burrat martohen me atë që kanë nevojë. Unë martohem me
ty.
- John Ciardi

78. Martesa nuk është ritual apo fundi. Është një
kërcim i gjatë dhe intim së bashku, dhe asgjë tjetër nuk ka rëndësi se sa
ndjesia e ekuilibrit dhe zgjedhja e partnerit.
- Amy Bloom

79.
Tërheqja hollohet pas një farë kohe dhe bukuria zbehet, por të martohesh me një
burrë që të bën të qeshësh çdo ditë, kjo është dhuratë e madhe.
- Joanne
Woodward

80. Sepse kam lindur dhe jam martuar. Gjithë rreziku i
njerëzimit vjen nga shtrati.
- C.H. Webb, Dum Vivimus Vigilemus

81.
Nuk keni pse të jeni në të njëjtën gjatësi vale për t’ia dalë në martesë.
Mjafton të lundroni në valët e njëri-tjetrit.
- Toni Sciarra
Poynter

82. Më pëlqen të jem e martuar. Është kaq e mrekullueshme të
gjesh personin që doni t’ju mërzisë gjatë gjithë jetës.
- Rita
Rudner

83. Trishtimi kujdeset për veten, por që të marrësh gëzimin e
plotë, duhet të kesh dikë për ta ndarë.
- Mark Twain

84. Na është
thënë se njerëzit qëndrojnë të dashuruar për shkak të proceseve kimike, ose
sepse qëndrojnë të intriguar me njëri-tjetrin, ose për shkak të mirësisë. Por
pjesërisht për shkak të faljes dhe mirënjohjes.
- Ellen Goodman

85.
Disa njerëz pyesin për sekretin e martesë sonë. Ne gjejmë kohë të hamë në
restorant dy herë në javë. Një darkë e vogël në dritën e qirinjve, muzikë e
lehtë dhe vallëzim. Ajo shkon të martave, unë të premteve.
- Henry
Youngman

86. Njerëzit nuk martohen nga arsyeja apo kujdesi, por se ashtu
janë mësuar.
- Samuel Johnson

87. Asnjë burrë nuk është martuar me të
vërtetë deri në momentin që kupton se çfarë gruaja e tij nuk thotë.
- I
panjohur

88. Ne nuk duam cilësitë, ne duam personat; ndonjëherë për shkak
të defekteve si dhe të cilësive.
- Jacques Maritain

89. Do të më
pëlqente të shihja një tip burri që dallon nga gorilla, që një grua e mirë dhe e
bukur nuk e ka gdhendur që të nxjerrë një burrë.
- Oliver Wendell Holmes,
Sr

90. Martesa është një prej pak institucioneve që i lejon një burri të
bëjë ato që pëlqen gruaja.
- Milton Berle

91. Besoj se burrat që kanë
një vesh të shpuar, janë më të përgatitur për martesë. Ata kanë përjetuar
dhimbjen dhe kanë blerë bizhuteri.
- Rita Rudner

92. Gruaja ime dhe
unë ishim të martuar për njëzet vite. Pastaj u njohëm.
- Rodney
Dangerfield

93. Martesa ka shumë dhimbje, por beqaria nuk ka asnjë
kënaqësi.
- Samuel Johnson

94. Një burrë i vjetër që martohet me një
grua të re bëhet më i ri, por ajo bëhet më e vjetër.
- Anonim

95. Nuk
është e zakonshme që persona që nuk njihen, të martohen, por që një çift të
divorcohet duhet të njihen mjaft mirë.

-Anonim

96. Çdo martesë
priret të përbëhet nga një aristokrat dhe një fshatar.
- John
Updike

97. Dashuria është diçka ideale, martesa është diçka reale.
-
Goethe

98. Një martesë e suksesshme do të thotë të biesh në dashuri shumë
herë, dhe gjithmonë me të njëjtin person.
- Mignon McLaughlin

99. Mos
u martoni me një burrë ta reformoni. Për këtë janë shkollat e riedukimit.
-
Mae West

100. Një shtëpi e lumtur, është ajo ku secili partner i jep
mundësinë tjetrit të ketë të drejtë, edhe pse asnjëri nuk e beson.
- Don
Fraser

Posted on 21/10/2012 00:25


100 thënie më të bukura për
martesën


1. Ata që nuk e tregojnë dashurinë, nuk
ndjejnë dashuri.
-William Shakespeare

2. Nëse çiftet në martesë do të
bënin gjysmën e përpjekjeve që bëjnë kur i vinë njëri-tjetrit rrotull kur
njihen, do të habiteshin sa mirë do të shkonin punët.
-Billy Graham

3.
Ai që nuk është xheloz, nuk është i dashuruar.
-Saint Augustine

4.
Martesat bëhen në qiell. Po kështu edhe stuhitë dhe
tufanet.
-Anonim

5. Qëllimi në martesë nuk është të mendosh njësoj me
partnerin, por të mendosh bashkë me të.
-Robert C. Dodds

6. Të të kem
dhe të të mbaj, në të mirë e në të keq, në pasuri dhe varfëri, në sëmundje dhe
në shëndet, të të dua dhe të të gëzoj, derisa vdekja të na ndajë.
- Premtimi
i martesës

7. Perëndia ka vendosur tipin e martesës kudo në krijim. Çdo
krijesë kërkon përsosmërinë e saj tek dikush tjetër. Vetë qiejt dhe toka e
portretizojnë më mirë.
- Martin Luther

8. Kur shihni një çift që ecën
në rrugë, ai që është disa hapa para është bashkëshorti që është çmendur.
-
Helen Rowland

9. “Prandaj njeriu do të lërë babanë e vet dhe nënën e vet
dhe do të bashkohet me gruan e vet, dhe të dy do të bëhen një mish i vetëm. Dhe
kështu ata nuk janë më dy, por një mish i vetëm; prandaj atë që Perëndia ka
bashkuar, njeriu të mos e ndajë”.
- Efesianët 5:31, Matthew 19:6

10.
Gjithmonë dalim shëtitje dorë për dore, nëse unë ia lëshoj, ajo shkon për
pazar.
- Henry Youngman

11. Po të flisja gjuhët e njerëzve dhe të
engjëjve, dhe të mos kisha dashuri, do të bëhesha si një bronz që kumbon ose si
cimbali që tingëllon.
Edhe sikur të kisha dhuntinë e profecisë, edhe të dija
të gjitha misteret dhe mbarë shkencën dhe të kisha gjithë besimin sa të luaja
nga vendi malet, por të mos kisha dashuri, nuk jam asgjë.
Edhe sikur të ndaja
gjithë pasuritë e mia për të ushqyer të varfrit dhe ta jepja trupin tim që të
digjej, e të mos kisha dashuri, nuk do të më vlente asgjë!
Dashuria është e
durueshme; plot mirësi; dashuria nuk ka smirë, nuk vë në dukje, nuk krekoset,
nuk sillet në mënyrë të pahijshme, nuk kërkon të sajat, nuk pezmatohet, nuk
dyshon për keq; nuk gëzohet për padrejtësinë, por gëzohet me të vërtetën, i
duron të gjitha, i beson të gjitha, i shpreson të gjitha, mban çdo
gjë.
Dashuria nuk ligështohet kurrë.
- 1 Korintasit 13

12. Dy
vlejnë më mirë se një i vetëm, sepse kanë një shpërblim të mirë për mundin e
tyre.
- Predikuesi 4:9

13. Më e rëndësishmja në një martesë është që
të dy të kenë besim në Perëndi dhe Jezu Krisht! Kur keni besim, gjithçka është e
mundur!

14. Prapa çdo burri të madh fshihet një grua e vogël që e
ndihmon. Burri mund të jetë kreu, por gruaja shpesh është qafa që e
kthen.

15. Martesë është të marrësh dhe të japësh. Më mirë t’ia japësh
ti, se ajo do ta marri gjithsesi.
- Joey Adams

16. Kujtoni atë tipin
që e pyeti gruan: “Si është e mundur që Perëndia të bëri kaq të bukur, por kaq
budallaqe?”. Ajo i përgjigjet: “Jam e bukur që ti të më martoje, dhe budallaqe
që të martohesha me ty”!

17. Mami dhe babi ishin një çift fëmijësh kur u
martuan. Ai ishte tetëmbëdhjetë, ajo ishte gjashtëmbëdhjetë, unë isha tre.
-
Billie Holiday

18. Burri më tha se kishte nevojë për më shumë hapësirë.
Prandaj unë e lashë jashtë.
- Roseanne Barr

19. Në biznesin e
ndërtimit thonë: Dy burra mund të bëjnë trefishin e punës së një burri të vetëm.
Parimi i Perëndisë është se dy persona mund të bëjnë dhjetëfishin e punës të një
të vetmi. “Një person i vetëm mund të ndjekë një mijë e dyqind veta dhe dy
persona bëjnë të iknin dhjetë mijë veta” (Ligji i Përtërirë 32:30).

20.
Dashuria është e verbër, ndërsa martesa të kthen sytë.
- Agatha
Kristi

21. Këshilla ime është që të martoheni; nëse gjeni një grua të
mirë, atëherë jeni të lumtur, nëse jo, atëherë do të bëheni filozof.
-
Sokrati

22. Pa komunikim të mirë me Zotin, nuk mund të ketë komunikim të
mirë me njerëzit.

23. Para martese një burrë deklaron se do të japë jetën
t’ju shërbejë; pas martese, ai nuk do të ulë as gazetën për të folur me ju.
-
Helen Rowland

24. Nëse doni të mësoni diçka për altruizmin, përulësinë
dhe përgjegjësinë, mjafton të martoheni!

25. Kur një burrë hap derën e
makinës për gruan e tij, të jini të sigurt, ose ka makinën e re ose gruan.
-
Bernard Shaw

26. Mënyra më e mirë për ta mbajtur mend ditëlindjen e
gruas, është ta harroni një herë.
- H.V. Prochnow

27. Prapa çdo burri
të madh ndodhet një grua e madhe. Gruaja ose e ndërton, ose e shkatërron
burrin.

28. Nëse doni ta lini partnerin sepse ka diçka tek ai që nuk ju
pëlqen, atëherë do të lini çdo person me të cilin lidheni, sepse të gjithë
njerëzit kanë diçka që nuk pëlqejmë.

29. Ndër të gjitha kurat shtëpiake,
gruaja e mirë është më e mira.

30. Bëjini komplimente asaj! Thuajini sa e
bukur është dhe ajo do të jetë e bukur! Thuajini sa e mrekullueshme është dhe
ajo do të jetë e mrekullueshme!

31. Kam mësuar se vetëm dy gjëra janë të
nevojshme për ta mbajtur gruan të lumtur. Së pari, lëreni të kuptojë se do të
dalë e saja. Së dyti, lëreni t’i dalë e saja.
– Lyndon B. Johnson

32.
Nuk ka rëndësi se sa e rregullt është një grua nga natyra, është gabim për të
kur e vendos gjithmonë burrin në vendin e tij.

33. Kura e vetme për një
dashuri të humbur, është një dashuri e re.

34. Ekzistojnë dy periudha në
jetën e një burri kur ai nuk i kupton gratë, para martese dhe pas
martese.

35. Një martesë është një dëshmi, ashtu si pagëzimi. Rrethi i
unazës është simboli i vërtetësisë së përjetshme dhe ari është simbol i vlerës
që zgjat.

36. Martesa është marrëdhënia më e ngushtë, më përulëse dhe më
vetë-sakrifikuese mes qenieve njerëzore.

37. Është e vështirë të duash
dikë që nuk respekton apo ta admirosh për diçka.

38. Thojini “Të dua” një
qind herë në ditë!

39. Fjala “angazhim” ka dy kuptime: është luftë në
betejë dhe dorëzim në martesë.

40. Një prej mistereve të jetës është si
djali që nuk ishte aq i mirë sa të martohej me të bijën e dikujt, mund të jetë
babai i nipërve dhe mbesave më të zgjuar në botë.

41. Martesa është
marrëdhënie seksuale, ose ndryshe ju mund të qëndronit si miq të
mirë.

42. Një grua shqetësohet për të ardhmen derisa gjen një burrë,
ndërsa një burrë kurrë nuk shqetësohet për të ardhmen derisa gjen një
grua.

43. Suksesi në martesë është më shumë se të gjesh personin e duhur.
Do të thotë të jesh personi i duhur!

44. Njerëzit nuk do të divorcoheshin
për arsye të parëndësishme nëse nuk do të martoheshin për arsye të
parëndësishme.

45. Një nëne i duhet njëzet vite ta bëjë djalin burrë, dhe
një tjetër grua shpesh e bën atë budalla për njëzet minuta.

46. Telashi
në martesë shpesh nis kur burri është kaq i zënë të fitojë kripën sa harron
mjaltin e tij.

47. Çdo burrë ka nevojë për një grua: Qeveria nuk e ka
fajin për të gjitha gjërat që shkojnë gabim.

48. Mos e gjykoni gruan
shumë për dobësitë e saj. Nëse nuk do t’i kishte, atëherë nuk do t’ju kishte
martuar ju.

49. Jam një zonjë shtëpie e vërtetë. Sa herë që lë një burrë
i mbaj shtëpinë.
- Zsa Zsa Gabor

50. Martesa: Besimi është fillimi i
saj, gëzimi është pjesë e saj dhe dashuria është zemra e saj.




Posted on 21/10/2012 00:24

Martesa

Per dashuri apo per rehati? Nje e treta e meshkujve pranojne se mund te martohen me nje grua qe nuk e duan. Dhe me pas pyesim pse kaq shume martesa qe shkaterrohen.
Mesa duket dashuria nuk eshte gjithcka. Per disa ne fakt ka me shume rendesi “zona e rehatise”. Kjo mund te duket absurde por ky eshte realiteti.
Te pakten kjo eshte skema qe del nga nje sondazh i cili eshte dedikuar pikerisht per te kuptuar se cfare i shtyn njerezit te martohen, dallimet ne baze te seksit, te bindjeve perosnale dhe keshtu me rradhe.
Megjtihate surpriza, sic u permend me siper, u shfaq kur erdhi momenti per t’ju pergjigjur pyetjes mbi martesen dhe per cfare arsye nxiten per te shkembyer unazat.
31 per qind e meshkujve kane pranuar se do te martoheshin me ate qe i ka “te gjitha kartat ne rregull”, por qe mund te mos jete i dashuruar.
Keto “kartat ne rregull” jane per shembull, aspekti fizik, disa tipare te karakterit, zjarri i pasionit, ndenja e sigurise qe lind e keshu me rradhe.
Te intervistuarit ishin 5000, nje kampion mjaftueshem perfaqesues i mendimit te beqareve.
Pergjigjejt e marra nga stafi redaktues, si nga femrat edhe meshkujt, kane treguar nje prirje te madhe nga ana e meshkujve per te shqiptuar “Po-ne” me lehte ne krahasim me femrat (23 %), duke hedhur poshte, te pakten pjeserisht, mitin se eshte ajo qe priret me lehte per martese dhe ai te zhduket.
Nese nje e treta e meshkujve ka deklaruar se do te martoheshin me nje grua pa qene i dashuruar, po ne lidhje me 21 per qind qe ka rrefyer se jane te gatshem per t’u angazhuar me dike me te cilen nuk eshte e terhequr seksualisht?
Nga te dhenat e mbledhura, portreti qe krijohet eshte se mashkulli eshte sigurisht me i gatshem te impenjohet dhe martohet me nje grua qe nuk eshte ajo “idealja” 100 per qind.
Nuk martohen me per dashurine? Kohet kane ndryshuar ose ndoshta per shkak edhe te recesionit, merr persiper ndjenjen e sigurise, mbeshtetja sociale dhe psikologjike, qe martesa ne aparence mund ta ofroje. Keshtu deshira per te mbushur nje zbrazeti te brendeshme duke u lidhur me dike qe mund te mos jete shpirti binjak, por qe ne leter, mund t’ju ofroje komoditetin qe ju nevojitet.
Mashkulli prandaj nuk pasqyron me steriotipin ikone te mashkullit pa frike, solid si nje shkemb perballe goditjeve te jetes, por tregon edhe ai pasigurine dhe nevojen qe “te kete dike ne krahe” qe mund te mbeshtetet, edhe pse nuk eshte gruaja e endrrave te tij. Komoditeti behet me i rendesishem se dashuria.




Posted on 19/10/2012 15:27

SIBILA PETLEVSKI


Sibila Petlevski, poete, romanciere, autore pjesësh për teatër, kritike arti dhe përkthyese, lindi në Zagreb, Kroaci, në vitin 1964.
Presidente e Croatian PEN Centre (2000-2004), anëtare e Bordit Internacional të PEN, Pedagoge në Akademinë e Artit Dramatik në Zagreb – shefe e departamentit të dramës, anëtare korrespondente e L’Académie Mallarmé.
Në vitin 1993 ajo fitoi Çmimin Shtetëror për Artet dhe Letërsinë me përmbledhjen poetike “100 Epigrame Aleksandrine”.
Sibila Petlevski është autore e 15 librave dhe ka përkthyer e botuar gjithashtu edhe një antologji të poetëve bashkëkohorë amerikanë: “Spin off, an anthology of recent American poetry”, Zagreb 1991.
Si autore e dy librave mbi teatrin europian dhe teorinë e dramës, Petlevski ka fituar në vitin 2001 Çmimin Kroat për tekstet teoritike mbi dramaturgjinë. Dramat e saj janë vënë në skenat e Kroacisë, Francës, Italisë dhe Gjermanisë.
Siblia Peltevski shkruan në kroatisht dhe anglisht. Disa prej soneteve të saj janë përmbledhur në antologjinë botërore me 50 autorë “50: A Celebration of Sun & Moon Classics”, Los Angeles, 1995.
Poezia e saj dhe fragmente nga proza janë përkthyer në gjermanisht, anglisht, frëngjisht, italisht, hollandisht, suedisht, në gjuhën katalane, sllovenisht, polonisht, maqedonisht, bullgarisht, portugalisht, shqip dhe sllovakisht.
Ajo ka realizuar performanca poetike dhe recitale në të gjithë festivalet e mëdha ndërkombëtare të letërsisë.


Përktheu nga origjinali kroatisht: Fatmir S. Baçi


KOHA

Sikur nga këto pozita t’i them kohës
ndalo nën vishnjen që vishnje nuk
prodhoi, nuk do më vinte keq. Asnjë
orë nuk është më e mirë se tjetra dhe pak
rëndësi ka nëse krimbi mëdafshit me vija
në tavolinë nga dega ra, apo ky është pendim
me njëqind këmbë që u zvarrit së njëjtës rrugë
së cilës erdhi dhe gjithçka tjetër. Nëpër
tokë a qiell s’është me rëndësi. Pilivesë,
bulkth, karkalec, kalëqyqe, mizëkali
ose diçka e ngjashme me të. Emri nuk është
shenjë besnike që sendi të jetë send, gjallesa
gjallesë, që çfardo qoftë i takon diçkaje çfardo,
kushdo qoftë dikujt tjetër. Kur do të mundnim,
bashkë t’i thoshim kohës ndal, ajo do t’i ndalte
secilit prej nesh në një kohë tjetër.

VËZHGUES NË KALIM

Shumë pemë. Pemë pas pemëve:
në të gjitha ndërhapsirat rombe
toke ngjyrosur me diell vezullojnë
në bojën e lëkurës së portokallit anës
qëndisur me hije. Tërësisht përpara, trungjet
lodrojnë në dukje krejt të zi dhe
secili dru ndjek qerthullin e rritjes
që i takon, ndonëse konturet në tërësi,
dalldisur në njërin krah, shfaqin të zhveshura,
zbehtësisht gështenjë, vagina të vogla
e të mëdha në pajtim me ritmin, ashtu
siç hapet dhe mbyllet pylli ndaj vështrimit. Ai
vetëm është vëzhgues në kalim e asgjë më shumë;
nuk le pas vetes asgjë përveç se ca pak
gjethe të lagështa që po çelin dhe një sy
prej drite në fund të tunelit të blertë.

SYRI I RI

Nuk pritëm të vinte lejleku i parë mbi çati
por vetë i vendosëm çerdhet mbi oxhaqe.
Kaloi koha e çuditjeve në të cilën vlente rregulli
që çdo send për një sy të ri është diçka e re.
Vdekatarët qetësisht prej të vdekurve ngrihen,
jetojnë njerëz pa ideale,
liria mbahet si zinxhir stolie, për të nuk vdiset më
shumë se për gjithçka tjetër, prej gjakut marrim vetëm
ujin, ndërsa veshët i ruan nga fjalët dhe muzika
rrëshira e natyrës.
Koha dhe hapsira serviren të paketuara. Gjithë shqisat
tona të cilat qenë mbledhur nga frika në sferë, pak
nga pak drejtohen, mu si thellimet në tru. Jeta rrjedh
si rrymë. Ka apo nuk ka jetë: njëshi apo zero.
Mësuam të ndajmë ndjenjat që ishin vetëm tonat
si pasqyrimi në ujë: sa gota, aq dhe hëna në ujë.

QENI DI MË MIRË

Fillimisht nuk e kemi të qartë nëse mjafton ajo
që tepron kur bien petalet, e më pas bëhet mani
përshkrimi bukurisë tepricës së cilës s’dimë t’i shpëtojmë.
Të bindur se rënia domosdo shkaktohet nga diçka,
themi fajin e ka era. Fajtor do të qe dhe asfalti i patharë
nëse qeni do t’i linte aty shenjat e putrave, fajtor do të ishte
dhe qeni i cili shëtitjes së rastit arriti të linte gjurmë jetëgjatë,
me kushtin që të ketë rastësi nga e cila të mund të
shkëpusim përjetësinë. Duart i kam plot me lule e rrënjë,
ka thënë shitësi i trandafilave i cili u duk si djalosh
matuf kur tha, bash si do të thoshte shamani indian
i kam duart plot me rroba me të cilat do të vishet toka.
Mund të blinim dhe të shkonim. Mund të blinim dhe të mbillnim
trandafila, t’i vendosnim një pas një në të lagësht, në bitumin e zi
e të jemi fajtorë që rrënjët s’do të zenë asnjëherë.
Edhe qeni di më mirë se ne të shenjojë kufijtë e botës së tij.

PREKJA

Zemra e malit. Ftohur nga prekja
me shkëmbinjtë mbi të cilët toka
nën dëborë ruan vetëm aq
nxehtësi sa është e nevojshme. Frymarrja
bëhet më e rëndë. Thundrat trokasin nëpër
vezën e gurëzuar njerëzore. Jeta e ruajtur mund
të jetë e ruajtur me kusht dhe vetëm sipas rregullit
i cili deri më tash këtu nuk ka qenë i njohur.

Prekur gjer në lot me formën e cila në fakt
nuk përpiqet sa duhet t’i përngjasë jetës siç e dimë,
megjithatë kohë pas kohe jemi të prirur të kërkojmë
zemrën e fëmijës në syrin e gurit për të cilin mendojmë
se duhet të jetë i verdhë e i mbarsur dhe se ky
embrion i ngjan bebes së syrit si dëshmi që
i porsalinduri i huaj do të na njohë dhe pranojë
ashtu si zogu nga veza pranon dhe ndjek të parin që sheh.

BRISHTËSI

Merimanga ka tendosur mrekullinë e saj
ndërmjet sythit jeshil dhe degës së vjetër.
E dobta dhe forta së bashku mbajnë fijet.
Ndërthuren me dritën fijet dhe tani
pamja duket si pluhur në kordonin e diellit
në pasdite të zakonshme vere. Por nuk është.
Rastësia sajon botë të vetat në të njëjtën
mynyrë siç flaka përkund gjuhët kaltëroshe e të
bardha përreth kokës së zjarrit. Duket e lehtë si
merimangë. Por nuk është. Natën po ajo do përftohej
ndryshe: ngjashëm me një skelet të imët, me krahë
të varur, si xhindi që ka humbur fenë
dhe vdiq siç vdesin qyqarët. Senset i ikin
kontrollit: hyjnë pa u thelluar në mardhënie
dashurie, pleksen në thurje ta tejpashme dyfish.
Brishtësia i ngjan vdekjes: bashkon gjithçka me të gjitha.

E TILLË ËSHTË KOHA

Kudo që të shkosh përsërit sesi
në kohë dështimesh dhe sëmundjesh
ilaç bëhet helmi. Shiko:
ai burri atje që kërcen nga
dritarja e mbyllur nuk di të heqë
dorë në të njëjtën mynyrë si unë dhe
ti. Sëmundjet tona mbajnë emra
të ndryshëm. Asgjë nuk na lidh përveç
dështimit. Ndërsa unë numëroj të qepurat
ti kapesh për thike. Ndërsa ti prêt me teh
unë zgjas dorën për kafshim. As qeni
s’e honeps dorën e shtrirë kështu.
Edhe gjarpëri refuzon të sulmojë. Ajo që
te gjarpëri nuk ka më ilaç për ne
nuk përbën shkak që ta vrasim. Nuk jemi
ne të pashërueshëm, e tillë është koha.


Posted on 19/10/2012 15:26

TOMAZ SALAMUN


Lindi në Zagreb të Kroacisë dhe u rrit në Koper të Sllovenisë. U diplomua për histori arti në Universitetin e Lubjanës dhe pas disa vitesh pune si artist konceptual, iu kushtua përfundimisht artit të poezisë. I njohur gjerësisht si një prej poetëve më të rëndësishëm të Europës sot, ai ka botuar mbi njëzet e pesë vëllime me poezi dhe është përkthyer në mbi 30 gjuhë. Është nderuar me çmime të rëndësishme, si Çmimi Mladost, Çmimi Preseren, Çmimi Jenko, Çmimi Pushcart etj., si edhe ka fituar një fellowship në Programin Ndërkombëtar të Shkrimtarëve, pranë Universitetit të Iowa dhe një tjetër në Universitetin Kolumbia. Ka qenë atashe kulturor i Sllovenisë në New York. Aktualisht jeton në Lubjanë dhe SHBA, ku mban leksione në universitete të ndryshme.


Përktheu nga anglishtja: Çelo Hoxha


KATËR ÇËSHTJET E MELANKOLISË

E di. Tani po nisesh në luftë, të shkelësh lulet.
Do të kafshosh mollë me pluhur. Do numërosh
hapat e tu. Do vëresh gjithë flluskat që do të dalin
poshtë myshkut. Po dëgjon një sirenë. Ajo lëshohet

si një ylber i kuq mes malit, dhe zien, e ngjall
dëshira të zjarrta te të tjerët dhe ai pak mëndafsh i rëndë
ngjitet pas këmishës tënde. Fshatarët do të bëjnë verë,
duke shtypur rrushin me këngë në buzë dhe të lumtur.

Ti shtrihesh, me kokën sipër çantës së shpinës, kundron
kërcellin tënd masiv. Uji përkufizon konturet.
Ti shtrihesh pranë një molle, ngjitur me stiva të gjata
e të larta drurësh për dimër. Ku e ke lepurin?

Çfarë ke në çantën e shpinës? Pse po përtyp kashtë?
Dhe pse kaq trishtueshëm? Luginën e kanë konsumuar hijet
dhe treni i fundit çapitet për në Bohinj.
Binde fqinjin tënd frulian të ngjiteni malit

në traktorin e tij. E majë malit, të dy, mund të uleni dhe të krahasoni ngjyrat: të zezën sterrë tashmë
dhe blu në shuarje. A shkrin gjarpëri yt sa herë që ti
shfaqesh në dritë? Kur kundron pyjet?

KËNGË POPULLORE

Çdo poet i vërtetë është monstër.
Ai shkatërron njerëzit dhe ligjërimin e tyre.
Kënga e tij çliron një teknikë e cila zhduk
kokën që të mos na hanë krimbat.
I dehuri shet pallton.
Hajduti shet nënën.
Vetëm poeti shet shpirtin e vet për ta ndarë
nga trupi që ai dashuron.

FJALA

Fjala është i vetmi themel i botës.
Unë jam shërbëtori dhe mjeshtri i saj.
Edhe pse shpirti shpërndan atome
ta nuhasin, prekin dhe ndjejnë, ne jemi

të barabartë me zotat në këtë fushë.
Gjuha nuk ndesh asgjë
të re. Nuk ka as gjykim të fundit,
as të epërm. Supozimi

Gjendet në qendërsoren, në gjithçka
që shohim, ndërsa nuk shikojmë më tepër
se një grimcë rëre. Në kundrim gjërat duken më afër,
por nuk është ky kriteri. E përsëris: gjërat

nuk janë kriteri. Kriteri gjendet
brenda nesh, si shpërbërja e fundit.
Vdekja u emërua gabimisht prej atyre
që u ishte fshehur drita.

PA TITULL

Kushdo që më merr
për ironik
do të jetë fajtor

përpara Zotit.
Unë jam indiferent
ndaj sistemit tuaj mbrojtës

dekadent
dhe gjithë ndyrësisë
së bosëve të krimit

që ju trumbetoni
si humor
dhe kioska

të përvojës
tuaj
hipokrite.

VATËR

Larg, aty ku livadhet janë të errëta,
rritet një lule e stërpikur me dëborë.
Megjithëse dimër, gjeli këndon
e krekoset, me këmbët si thundra.

Larg, aty ku trëndafili çel në dëborë,
trëndafili blu mes borës së bardhë,
dielli e përqafon vajzën dhe e shtin në gjumë
dashuria e mbron nga hija e një peme.

Larg, aty ku ujëvarat përdridhen sipër gurësh,
aty ku dhitë e egra ruajnë barin me trupin e tyre,
aty është një urë. Unë jam sipër asaj ure.
Nuk di ç’të bëj, të hidhem apo të shkoj të lahem.

Tringëllimat e lugëve dëgjohen gjithandej nëpër shtëpi.
Tym, tym i bardhë në qiell të kthjellët.
Me aromë buke, aromë miell misri.
Vogëlushja hap dritaren që të ushqehen zogjtë.

Larg, në pyllin me dëllinja plot kordele larushe.
Pemët i ka mbuluar dëbora ndërsa sajat mungojnë.
Kordelet grisen dhe sulen ajrit si skifterë
e ti mund të prehësh kokën në blunë e qiellit.

PËRGJEGJËSI

E keni parë ndonjëherë Zotin
të vrapojë që të kapë orën dy e gjysmë
përgjegjësi përgjegjësi
pa iu afruar as fillit as mbarimit
bashkuar palëvizmërisht
në vend që të koloviste këmbët
përgjegjësi përgjegjësi
botë pa karakter
botë pa arsye
pemët, ende në rritje, janë të papërgjegjshme
e çfarë i mbetet fjalës të bëjë me botën
dielli nuk ia ka nevojën ta ketë peizazh
as qiellin që është veç blu e kulluar e asgjë më tepër
në fillim kishte transparencë
një botë sendesh dhe gjuhe të vërtetë
fjalët ishin sende
kujt i mori mendje Zoti
kur e bëri fluturën ajo që është
kur mund t’ia kishte bërë këmbët 6 cm të trasha
përgjegjësi përgjegjësi
ushqim barok i njerëzve

PA TITULL

Poetët e mëdhenj
e parathonë vdekjen e vet në një varg të vetëm.
Kur vyshken
engjëllin mbrojtës ua vë në gjumë lodhja
dhe ata shpojnë tokën me të vërtetën.

Asnjë dorë e zgjatur të shtyjë
shenjat drejt errësirës, të afërmit flenë
mbuluar nga ëndrrat si luginat ndën myshk.

Ata nuk i dëgjojnë rrufetë,
nuk lëvizin
nuk dridhen nga zbulimi
kur godet vula.

Maruska më magjeps e më çmonton sa hap e mbyll sytë.
Qëndron e pa epur si gjuetar dormice
në shërbim të frikës dhe dashurisë
dhe me një goditje shkopi më flak në anë të gjërave.

AJËR

Trupi yt është ulluku ku rrjedh
miell, vajguri dhe ushqim,
ura sipër të cilës rend kalorësi.
Duart e tua janë dritarja,
fjalët e tua janë dritarja,
trupi yt është dritarja.
Çfarëdo që ti prek apo sjell ndër mend
digjet në flakë të tmerrshme dhe kundërmon.
Ti je guida ime
në çdo gjest, në çdo frymëmarrje.
E ti përkulesh
e unë përkulem
e unë ngrihem
e unë ngrihem e shkoj.
Ti më thua të mos përdor fjalor të fryrë e të uritur,
armë e thatë ajri.
Ti më thua të jem i kujdesshëm.
Më thua të jem zemërmirë dhe jam zemërmirë.
Më thua të jem i pasur dhe jam i pasur.
Fortesat e mia janë blu dhe të fuqishme,
unë hyj në shpirtra mbretërish,
udhëtoj nga Babiloni në Nineveh
dhe nga Ninevehu në Babilon.
Ti më zgjodhe:
jam i pashëm dhe kryelartë,
sepse jam i fortë dhe i lagësht.
Trupi yt është ulluku ku rrjedh
miell, vajguri dhe ushqim,
ura sipër të cilës rend kalorësi.
Duart e tua janë dritarja,
fjalët e tua janë dritarja,
trupi yt është dritarja.
Çfarëdo që ti prek apo sjell ndër mend
digjet në flakë të tmerrshme dhe kundërmon.

NJERËZ

Me se do të vish?
Njerëzit që jetojnë në pyll
veshin kostum. Ata kanë
flatra dhe kapele të kuqe.
Po ti si do të vish?
A je njeri prej tyre?
Për ketrat në pyll
ka kurora me gjemba
Grumbuj kulumbrish.
Ato rriten. Njerëzit shkojnë
në ferr e kthim.
Kur heqin sandalet
nuk e merr vesh kush.

BURRI ME SYRIN E ARTË

Më kujtohet murgesha që studioi në librarinë jagielloniane
të Krakovit. Isha i trishtuar. Jashtë, mbi dëborë
kishin mbetur gjurmë sajash. Me mendje
ndodhesha diku në jug. Haja kikirikë.
Dje pashë flatrat e Montezumës
dhe gjakimin e tij për vetëshkatërrim,
për një zot të huaj
që t’i pinte shpirtin.
Perandoria është e përjetshme.
Të përjetshme janë pasqyrat. Uji avullon,
vetëm vështrimi mbetet. Kush e ruan?
Koçia me ushtën e artë?
Nuk jam fruti i verdhë.
Nuk jam turma e hutuar nga Kurorëzimi.
Biletën për në muzeumin antropologjik e hëngra
ndërsa flisja me një turist
me sytë ngulur te ty.

RRUGA E SHESHTË

Kam pirë gjak.
Kam nisur kamionin.
Yjet u derdhën si dëborë sipër meje.
Një ditë uji do të thahet
e do të mbeten vetëm të çarat.
Gjysmë unaza
pjesa e sipërme e qemerit,
ajër i thatë pa kujtesën.
Gjithçka do të jetë e qartë dhe precize
si te Safoja.
Zemra e njeriut do të rrahë
në fotografi me ngjyra pa shije.

FISI IM

Fisi im
ka kohë që nuk e ndien
lirinë.
Nuk e njeh
nuk e shikon
as kur ajo është pranë.
Fisi im
mendon se
vrasja
e ngadaltë
e trupit
dhe shpirtit
është e natyrshme.
Vetëm kur
ndodh
të shpohet për një çast
nga diçka
e ngjashme me ozonin
e ngjashme me kujtimet e fëmijërisë,
fisi fshin ballin
e djersitur
shkundet
largon këtë ëndërr të keqe,
dhe këto zinxhirë
nga vetja,
rrotullohet
dhe e zë gjumi.

PËR NJË GOLEM

Ti erdhe të më shikoje
zhytur në mendime.
Unë jam si degë ulliri – fytyra jote.
Dielli u ka vënë zjarrin shtëpive.
Ura është lartuar gur e nga një gur
ndërsa qielli gogësin papushim.
Duart më kanë mbërthyer.
Ndjej lëvizjen e xinave të buta.
Prej meje del tym.
Avulloj në ty, duke shijuar
frutat e tua, kalimtar.
Delja kruhet pas shkëmbit,
dritaret pastrohen në ëndërr.
Përmbytem nga tinguj provash muzikore.
Kam mbërthyer llozin e derës tënde.
Qëroj hollin e zi festiv prej silku
të frymëmarrjes tënde të ngrohtë,
përkohësinë e jetës tënde.

BALENË, BALENË, QËNDRO VETËM!

A vuan lopa në qoftë se i shpon viçin
me thikë? A vuan lumi në qoftë se ti e than? Po
balsami, a vuan në qoftë se ti e lë të thahet
e zverdhet
në kuti në vend që të lyesh lëkurën?
Turmat
nuk vuajnë, ngaqë janë shumë.
Njerëzit bashkohen
e përhapin një erë të keqe.
Shikojnë njeri-tjetrin në sy
dhe e dinë: po vdesim si jashtëqitje e poshtëruar.
Si mund të më prekë kjo!
Po, në qoftë se dikush mes turmës
bëhet mbret dhe pastaj vritet! Ose,
në qoftë se një mbret varfërohet e detyrohet
t’i djegë drutë
me kursim. Gjëra të tilla më prekin.
Por, përsa i takon turmës, njerëzit janë mbuluar
gjalpë i prishur që më helmon gjakun.
Të gjitha balenat
janë budallaqe. Kam fakte.


Posted on 19/10/2012 15:24

EWA LIPSKA


Eva Lipska është pa mëdyshje një nga poeteshat më të shquara të letërsisë bashkëkohëse polake krahas Visllava Shimborskës. U lind më 1945 në Krakov. Kreu filozofinë dhe historinë e artit në Universitetin e famshëm të Jagielloneve në Krakov. Sipas vlerësimeve të kritikës, Eva Lipska është një nga emrat më seriozë dhe më të njohur në poezinë moderne polake në botë. E përkthyer në shumë gjuhë dhe e prezentuar me vëllime të veçanta poetike në SHBA, Angli, Austri, Gjermani, Francë, Spanjë, Itali, Hungari, Suedi, Danimarkë, Rumani, Izrael, Kosovë etj; e laureuar me shpërblime dhe mirënjohje të çmuara në fushë të letërsisë në atdhe dhe në botë. Deri sot Eva Lipska shkroi dhe botoi më se 25 libra me përmbajte poetike dhe dramatike. Në mes të tjerash, botoi këta libra me poezi: “Vdekja e gjallë”, “Vëllimi i parë i poezive”, “Vëllimi i dytë i poezive”, “Mësohu me vdekjen”, “Poezi të zgjedhura”, “Pushimet e mizantropit”, “Dyqanet zoologjike”, “Bursistët e kohës”, “Sekwens”(Poezi të zgjedhura), “Kujdes: shkallët”, “Unë”, “Diku Gjetiu” etj.


Përktheu nga polonishtja: Mazllum Saneja


IME MOTËR

Ime motër ende nuk di
Se bota është e dënuar në atlas
Atlasi kjo pjatë e madhe gjithnjë e pangopur
Ky model shtetesh të ndara. Nganjëherë i dalë jashtë mode
Që gjithçka është e qartë atëherë kur del jashtë kinemasë
Sepse idetë më të mira i kanë manekinet
Sepse nuk ka vdekje për shembull
Sepse vdekja është vetëm për natyrën
Sepse po deshe të vështrosh qiellin
Duhet ta bartësh para censurës
Sepse dija më e thellë është në hapësirë bibliotekash
Sepse dashuria kjo është dashuria. Ndërsa kjo dashuri
Është kopsht.
Sepse duhet në këtë kopsht t’i shmangemi vjeshtës
Sepse nuk bën që në kopsht t’i shmangemi vjeshtës
Sepse ndarjen e dhomave të vogla askush nuk e ndal dot
Sepse jeta mbaron atëbotë kur fillon
Sepse Izolda është e moshuar. Vuan nga reumatizmi.
Sepse historia qenka një shportë e madhe mbeturinash
Shërben për zhdukjen e datave dhe frikësimin e fëmijëve

Sepse kur nata sytë tanë për një çast i errëson
Pastaj zgjohen në ne zogjtë duke këlthitur: Toka! Toka!
Dhe zbulojmë pastaj tokën e re: Njeriun
I cili na i vë duart e ngrohta në qepalla…

Tashmë ime motër di
Se Alisa ka mace

QETËSIA

Ankthi im jo më i vogël se Evropa
Dhe dyert prapa meje të kthyera në ankth
Dhe në ankth rri e qëndroj me shpinë të kthyer
Dhe një shi i rrëmbyer bie
Dhe një heshtje mbretëron mes nesh
Në katin e dytë të shtëpisë.

Fytyrës tënde fytyrës sime
Ai shi i rrëmbyer
Nga kati i dytë i shtëpisë
Bart me vete talljet e botës

Net të tëra qëndroje. Edhe unë qëndroja
Dhe ajo qetësi përreth nesh

Gjithnjë e më hidhur të lexoj
Dikush e pret me padurim këtë çast
Si martesën si trenin
Gjithnjë e më hidhur të shikoj
Gjithnjë e më vështirë të kesh qetësi
Të kesh fqinj miq familje

Një qetësi e plotë e thellë mes nesh
Dhe nuk beson se kush e ka fajin.

***
Deri këtu kemi ardhur. Këtu janë zgjidhur
fundi me fillimin. Përkthimet e Homerit
të ulur në breg vështrojnë tani.
Askush nuk noton pas nesh. Oqeane të qeta të zbrazëta.
Një qetësi hijerëndë. Ndoshta tashmë është gushti
Ndoshta mbretëron një ankth. I shpërndarë mes nesh
Një erë e lehtë përshkon tejpërtej e davarit gjithçka
Ndoshta është gushti. Po këtu asnjë dru i blertë
Ndërsa në gusht gjithnjë piqen frutat
Askush nuk noton. Shakaja e Homerit
Dhe një erë hijerëndë nga gurët na parashikon si nga karta
Askush nuk noton.

LETËR

Më shkruaj letër kur të vdes
Një letër të gjatë – si bota e pafund
Më shkruaj si vdiset në jetë. Si pastaj
Kësaj vere janë botuar përmbledhje vjershash.

Pastaj kur hap dritaren një hapësirë e paanë
A e mbërthen pallton në fishkëllimën e erës
Ndërsa lumenjtë a lagen prej shiut me rrëshekë
Apo prore rrjedhin të thatë

A çuditesh më tutje që poeti V.
Shkruan ngjashëm si poeti A.
Dhe ai me këmishë të kuqe dëshiron të flasë me ty
Dhe dy plus dy barazohen me dy

Më shkruaj si vete tani:
Me kujdes? I pikëlluar? Apo me berete?
Më shkruaj si vdiset në jetë
Letrën tënde e pres. Megjithatë ti e di.

Nëse do të mund
Do të të shkruaj dhe në ëndërr ta jap
Ose do të vij. Aq shumë do të doja
Por nuk di koha çfarë do të jetë.

NË BREG

Deti gëlltit violina re dhe ishuj
Magelanin dhe anije arka nëna dhe fëmijë
Kapitenë vathë këpucë kopsa dhe nyje
Dëshpërime dhe ankthe pirunë fotografi familjare
Dhe klithma në ajër.

Në brigje vite të tëra presin
Të afërmit. Në të zeza veshura. Me lule
Dhe mbi varr hedhin nga një grusht dhe

Ata të cilët në thellësi të detit kanë ardhur
Ndërtojnë postën pastaj. Marrin letra
Revista vëllime me vjersha poetësh ende të gjallë
Kufizohen buxhetet lirohen njerëzit
Njerëzit shkojnë dhe zgjedhin vendet
Nën rregullimin e shteteve të reja
Të tejdukshme të papërshkrueshme
Gjithnjë pranohen luftanije dhe anije të reja
Kapitenë kopsa ajër dhe fëmijë
Dëshpërime dhe pirunë arka dhe vathe
Lumë njerëzish të mirëpritur

Dhe në brigje
Vite të tëra presin
Të afërmit.

ASGJË NUK ËSHTË E SIGURT

Mund të bëhesh i çmendur
Valutën e çmendurisë mund ta këmbesh me gjeniun

Asgjë nuk është e sigurt

Prej dhjetë dëshmitarëve
Të pranishëm në sallë
I njëmbëdhjeti dëshmon
Se është fajtor

Mund ta sjellin në valixhe popullin
Mund ta dashurosh nga frika
Apo nga dashuria

Mund të kultivosh zarzavate
Të cilat të helmojnë

Koleksioni i armëve tua
Mund të të qëllojë

E nesërmja vjen fatlume ndoshta
Ndonëse do jetë e martë

Asgjë nuk është e sigurt

Kanceri në indin tim
Madje nuk është i sigurt.

SHTËPIA E FËMIJËVE

Tridhjetë palë pantofla të leshta
Të qepura në mes me lulëkuqe
Tridhjetë përparëse
Me njolla të lëngut me rrush serezi
Tridhjetë mace të palëvizshme
Tridhjetë palë duar të zgjatura
Për të ngrënë sytliaq
Tridhjetë palë sy të zgjuar në ëndrra
Që t’i mbërrijë prindërit në majat e kështjellës

Sikur nëna ime të donte
Do të mund të bëhej mbretëreshë
Po është dashur të vdesë
Sepse babai u shndërrua në ujk.

Nëna ime ka qenë e dobët
Ndaj nuk ka mundur të më dojë
Por nëse do të jetë vetëm pak më e dobët
Do të përfitojë përgjithmonë

Nëna ime është e bukur. Babai im është i fuqishëm
Nëna ime është e pasur. Do të mund të blente
Amerikën Veriore dhe arin e botës. Ndërsa babai
Di të qëllojë nga pushkë e vërtetë.

JOHN KEATS

Kur ai erdhi në botë
Fati humbi mendjen dhe u çmend.

Në shtegun e fshehtë të humnerës
Qeni i ndodhur gënjen.

Fati u fundos në këneta
Moçale kënetishta

U harxhuan
Rezervat e të afërmve
Mbaroi dashuria.

Sepse vërtet
Atë e dashuroi
Vetëm tuberkulozi.

Pastaj koha filloi
Me kurtha përreth
Ndjekjet në poezitë e tij
Me kritikët e shurdhër
(që u zhdukën pa gjurmë).

Sot ai ekziston
Në njëqind qytete
i shkapërderdhur
do të shkruante për të W.H.Audeni
në poezinë e tij të gjatë.

Tashmë jeta e tij e tretë
Kollitet në mua
Duke pështyrë rivalët nga mushkëritë.

KLITHMA E MODËS

Vdesim gjithnjë më bukur
Në koleksionin e Gianno Versace.
Eleganca është fidanishte e estetikës

Vrapojmë pas kishave të modës
Duke besuar se e portokallta na shkon për fytyrë.

Më puth në dhomën e provës
Shiko, në të blertë thjesht disfata e Romës

Zgjidhim rebusa të arketipeve tona.
I ndërrojmë beretat në gjuhë të huaja.

Në mbrëmje na ftojnë
Në vernisazhin e Gjyqit të Fundit.

Hyjmë pa bileta.
Sot hyrja është e vdekur.

KRAKOVI

Çfarë di për vendin tim?
Re e paaftë
Më vjen rrotull
Kur kaloj kufirin
Dhe ndez radion në automobil.
Fashistin djathtist e merr malli për Hitlerin
Lutja mëkatare në listën e hiteve

Admiroj peshqirin e fushës.
Tipare semite të maleve.
Jeta e rëndomtë e qytezave.
Veti shprehëse të perëndimit të diellit.

Çfarë di për vendin tim?
Valëvisin kambanat
Dhe alarmojnë.
Vjen rrotull mbrëmja
Kur arrij në qytet.

Në qytetin
Për të cilin më merr malli
Derisa miqt e mi më thonë:
Në lumturi është lumturia
Dhe këtu mund të jetosh.

DIKU GJETIU

Dëshiroj të jetoj Diku Gjetiu.
Në qyteza të zbukuruara me dorë.

Të takohem me ata.
Të cilët nuk vijnë në botë.

Më në fund do të ishim të vetmuar të lumtur.
Dhe asnjë stacion nuk do të na priste.

Asnjë ardhje. Asnjë vajtje.
Ikën koha në muze.

Asnjë luftë nuk do ta bëjnë për ne
Asnjë njeri. Asnjë ushtri. Asnjë armë.

Vdekja në dehje. Gjithë gaz
Në bibliotekë kohë e pafund.

Dashuria. Kapitull i papërqendruar.
Që do të na kthente me pëshpëritje kartat në zemra.

KOHË TË TILLA

Shkoj oborrit. Dhe befas
Vrapon kah unë djali gjashtë vjeç
Me faqe të kuqe
Në duar mban pistoletën e drunjtë
„Bam! Bam!” – qëllon në drejtim timin
Pastaj fsheh armën në xhep
„Puna ka mbaruar” – thotë dhe shkon

Pastaj njoftoj familjen. Miqtë.
I telefonoj policisë dhe lajmëroj vdekjen time
Po të gjithë shtrijnë duart:
„Kohë të tilla ia behën” – thonë.

PROVË

Atëherë kur provuam të bisedojmë me vetveten
Është dëshmuar
Se kemi gjuhë të ndryshme
Atëherë kur filluam të flasim
Me gjuhë të përbashkët
Na rrëmbyen të folurit
Atëherë kur zbritëm nga lart
Na bashkuan vetëm
Hijet e të vdekurve

POETI? KRIMINELI? I ÇMENDURI?

Ia shpik vetvetes botën prej fillimit deri në fund
Provinca e zbehtë e letrave ku rrit bimët e trëndafilta
Ka frikë para përfytyrimit
Shkretëtirën që mbulon sytë dhe gojën
Atëbotë kur ia përfytyroj vetvetes vërshimet
Ujërat që vërshuan qytetin
Dashuroj poetin dhe tregtarin e armëve
Net të tëra ia lexoj poezitë e tij
Iluminacionet Sezoni në ferr
Vdes bashkë me të
Megjithatë shkurt
Derisa rreth e përqark zien realiteti
Në livadhe rritën arkivole
Në vend të pyllit paruka e pyllit
Në vend të ajrit orkide të tymit
Si dashamir i natyrës
Kujdeset për burimin e lumit
I shmanget fanarit
Që i dërgon shenja profetike
Vdes për herë të dytë
Në sulmin e lirisë
Pastaj edhe njëherë
Kërkon shpëtim në gjuhë
E cila si të gjitha llojet e gjalla
Është e gatshme për krime dhe tradhti
E zgjon britma e së kaluarës
Askush për të nuk di asgjë
Thuhet se duke kaluar përmes luginës së fëmijërisë
Kafshoi gjarpërin

BURSISTËT E KOHËS

Bursistët e tatueshëm të kohës.
Kryengritësit e fshehur në vullkanet e shuara
Të filozofisë.
Duke rendur nëpër shkallë kundër zjarrit
Në rrafshina të bardha të letrës.
Zotërinj të zgjedhur duke u zvarritur me vete
Heronj të zëshëm plot britma:
Vrasës të vajzave të mitura. Eksbicioniste.
Nimfomanka. Dashnorë të braktisur.
Romane të shkruara
Me pseudonim psikik
Edukatori Torless. Jozef K. Leopold Bloom.
Të gjithë jemi të ngjashëm njëri me tjetrin
Dhe dukemi si aksione të rëna
Apo telegrami vdekjeprurës.

HANNAH ARENDT

Ajo
Hannah Arendt
Euro City në trasenë Heidelberg-Hamburg
Dashuria kronike që përshkon
Përmes kuadrateve të shtruara të fushave
Të infektimit kronik të Evropës
Të thjeshtësirës të së keqes.

Martin Heidegger
Fuhrer i filozofisë

Do të ishte tren i saktë
Si dykuptimësia e besimit

Marshim. Marshim. Marshim i largët.
Ndërlikimi fanatik i stacioneve të përshkuara
Vaterland
Nën velat e zbërthyera të fatit.

Ata.
Hannah Arendt
Martin Heidegger
Vdiqën
Duke mos rifituar vdekjen.

Vullnetarët e rinj
Tashmë qëndrojnë në perone
Duke paraqitur bagazhin e vet.

Me kujdes i shpaketojnë ideologjitë
Të cilat i përmbyt ekskavatori ontologjik
Tezja e adoptuar e filozofisë.


Posted on 19/10/2012 15:23

CZESLAW MILOSZ (NOBEL, 1980)
(1911-2004)




Përktheu: Pandeli Çina


PËR LIBRIN

Në të çuditshmen armiqësoren kohë jetonim
Atëherë kur mbi krye predhat na këndonin
dhe vitet kobzinj si shrapnela që shkallmojnë
atyre që luftë s’panë tmerrin u mësojnë.
Me zjarr javë të tëra, me flakë zhuritur
punonim rëndshëm për bukë të uritur.
Këto çudi mbi tokë si të një bote tjetër
pa vënë gjumë në sy, trishtuar ne krejt,
shihnim nga dritaret atë natë të errët
kope zezelinash mos turreshin drejt nesh,
mos u shpërthente kontinenteve një i ri sinjal
ndaj, këqyrnim në pasqyrë, mos na shfaqej në ballë
një vuratë, si shenjë, që tashmë ishim dënuar.
S’mjaftonte të mashtroje me fjalë të kulluar,
për të përjetshmin patos të gjithë kësaj bote,
se ish ditë apokalipsi, e stuhive epoke,
rrënuan ish-shtete, kryeqytetet e dehur
vërtiteshin rreth boshtit nën qiellin e vrenjtur.
Në këtë shekull trazirash vendin ku e ke,
o i urti libër, ku shkrihen elementet
puthitur në shekuj nga i artistit vështrim?
Mbrëmje mjegulltë nga ato letra nuk do na ndrijë
në ujërat e qeta si në prozën e Konradit,
qielli s’do të flasë as me korin e Faustit,
ballin këngë e Hafizit që s’dëgjohet përkund
s’do ta prekte me acar, asnjë krye s’do përkundte,
të rreptat ligje historie as Norwidi s’i zbulon
se ato një tis i kuq tejendanë i mbulon.
Shqetësuar, të verbër besnik të epokës prore,
diku larg po shtegtojmë, por mbi ne tetori
siç valëvitet flamuri ai gjethet fëshfërin.
S’i afrohemi livadhit, se dënimin e dimë,
që koha u jep gjithëve ç’janë dashuruar
me realitetin, nga zhurmë metali shurdhuar.
Pra, lavdinë na është dhënë ta stisim – pa emër
si klithmë lamtumire e ikanakëve – në të errët.

Wilno, 1934

HIMNI

Askush nuk ndodhet mes teje dhe meje.
As bima që thith lëng nga thellësi e tokës,
as ndonjë kafshë a rob i gjallë,
as era që rend përmes reve.

Kurmi më i bukur është si qelq i tejdukshëm,.
Flaka më e fuqishme si ujtë, që lan këmbë
të lodhura shtegtarësh.
Në mesnatë më të vlertat peme çelin ngjyrë plumbi.
Dashuria është si rëra që gëlltit një gojë të thatë.
Urrejtja si ibrik me ujë të njelmët që i jepet një të eturi.
Rridhni lumenj; ngrijini duartë lartë
o kryeqytete! Unë bir besnik i kësaj toke të zezë,
[përsëri te kjo tokë e zezë do të kthehem
sikur atje jetë të mos kish pasur,
sikur këngët e fjalët të mos i kish krijuar
as zemra ime, as gjaku im,
as qenia ime,
por një zë i panjohur, pavetor,
shushurima e valëve, një kor erërash,
përkundja vjeshtake e pemëve të larta.

Askush nuk ndodhet mes teje dhe meje,
por mua fuqia më është dhënë.
Malet e bardhë kullotin në lëndinat e kësaj toke,
drejt detit shkojnë, te gurra e vet,
diej përherë e më të rinj ulin kryet
mbi pllajën e një lumi të vogël e të errët, atje ku u linda vetë.
Unë s’jam i mençur, i ditur nuk jam, as besë nuk kam,
por kam marrë atë fuqi që botën shpërthen.
Me dallgë të furishme përplasem në brigjet e sajë
dhe zmbrapsem, për t’u rikthyer në zona ujërash
të përjetshme,
ndërkaq, një valë e re mbulon me shkumë gjurmët
e mija. O errësirë!
Ngjyrosur nga shkëlqimi i agut që sapo feks
si mushkëri zhvatur nga një kafshë e shqyer
ti përkunde, zhytesh në ujë.
Sa herë me ty kam notuar
dhe jam ndalur në mesnatë,
tek dëgjoja një si zë mbi të ngurosurën kishën tënde,
si klithma e një gjeli të egër, shushurima e shqopës
u përhap tek ty,
dhe dy mollë ndrinin mbi tryezë
apo të hapura shkëlqenin gërshërët-
- kurse ne i ngjanim njëri-tjetrit:
mollët, gërshërët, errësira dhe unë –
nën apo atë hënë, të palëvizshmen
asire, egjiptiane dhe romake.

Pranverat ndërrohen, meshkujt me femrat bashkohen,
gjysmë të përgjumur u prijnë me duar fëmijëve drejt
mureve,
të errëta troje vizatojnë me gishta lagur në
pështymë,
trajtat po shndërrohen, tani po shkërmoqet edhe ajo
që dukej e pamposhtur.

Por, mes shtetesh që dalin nga fundi i detit,
midis rrugësh dritëshuar, në vendin e të cilave
çohen male nga një planet i gremisur,
ndaj gjithçkaje që shkoi e vate, ndaj gjithçkaje që po ikën,
mbrohet rinia, e pastër si tis diellor,
pa u dashuruar as me të mirën as me të ligën,
nën këmbët e tua gjigande degdisur,
që ti ta shtypësh, të ecësh mbi të,
dhe me frymën tënde të lëvizësh rrotën
që ngrehina imcake nga kjo lëvizje të tronditet,
që asaj uri, por të tjerëve kripë, verë e bukë t’u japësh.

Asgjë s’më ndan prej teje.

Në qofsha ushtar, ti zhabë mbi helmetë do të jesh,
e shtënë, plumb zjarresh, dhe sapo të qëllosh
çdo qenieje të gjallë atë që meriton do t’i japësh.

Në qofsha bujk, ti me duart e mia do punosh mbi atë
katrahurë
bari degdisur hullive dhe baltërat do të thashë,
gjer të mbijnë fruta dhe rakia popujve të etur,
si ermiku, gurmazet e përvuajtur t’u njomë.

Të eturin për pushtet, ti si perde e zezë
Do ta mbulosh gjer poshtë, për t’ia fshehur të robëve strehët.
Në mjegull pushtetari me këmbë bronxi shkelmon
dhe shkëndi si xixa hekuri prej sajë fluturojnë
dhe ulurin kori që ligjvënësin lëvdon
para se të na përlajë dallgë e përmbytjes.

Nuk po ndihet ende zëri i burijes
të thërrasë robt’ e shpërndarë, shtrirë mbi pllaja.
Mbi këtë truall ende s’po zhurmon rrotë e qerres së fundit.
Askush nuk ndodhet mes teje dhe meje.

Paris, 1935


Posted on 19/10/2012 15:22

LUIS GARSIA MONTERO
(I është dhënë “Çmimi Servantes”, vlerësimi më i lartë në letrat spanjolle, 1999.)


Luis Garcia Montero u lind në Granada të Spanjës më 1958. Kreu studimet për filozofi dhe letërsi në Universitetin e Granadës, ku u doktorua mbi një tezë për poetin e madh spanjoll Rafael Albertin me të cilin filloi të ketë një miqësi të madhe. Montero është një nga poetët më të rëndësishëm të poezisë së sotme spanjolle, aktualisht është profesor i filologjisë spanjolle në Universitetin e Granadës. Konsiderohet si një poet prestigjioz, të cilit i janë dhënë shumë çmime të rëndësishëm, si çmimi: “Federiko Garsia Lorka”, “Çmimi i Sevilies”, “Çmimi Loewe”, “Çmimi Kombëtar i Poezisë”, më 1995. Në vitin 1999 iu dha “Çmimi Servantes”, vlerësimi më i lartë në letrat spanjolle. Ka botuar ndër të tjera vëllimet: “Trishtim” 1980, “Kopshti i huaj” 1983, “Ditar i komplikuar” 1987, “Shtëpi të ndara” 1994 dhe më 1998, “Poezitë e plota”.


Përktheu nga Spanjishtja
BEN MEÇE, Bolonjë, Itali



UDHËTIMET

Pranë rrobave të pista letra për të mbështjellë dhuratat.

Largësia kishte ngjyrë bari, pylli,
autostrada të lara nga shiu,
adresa të shkruajtura nëpër copa gazetash.

Kujtoj gjithashtu
mëngjese në makinën
e një të panjohuri të zakonshëm,
ndoshta mik i një miku tjetër,
një i panjohur që me zor i nxjerr fjalët,
dëgjon radio me lajme nga Jugu
e më pyet për diellin e marsit.

Largësia kishte ngjyrë vitrinash,
telefona tërë taksa sipër,

pas fanarëve të makinave,
ato fytyrat që më pas,
kur arrin në shtëpi
humbasin emrat nëpër fotografi.

Lokalet mbusheshin tërë njerëz
lindnin premtime, nën nxehtësinë e një takimi,
netë për t’u rrëfyer,
qytete të transformuara në anekdotë.

Pranë rrobave të pista letra për të mbështjellë dhuratat.

Por qysh kur udhëtoj pa mungesa
e marr çdo gjë me vete,
pyjet nuk mendojnë më për Jugun
largësia ka
ngjyrë fjalësh që përmbajnë,
ngjyrën e heshtjes sime,
udhëtimin tim.

DASHURI E VËSHTIRË

Kush e di në më ka parë ajo ndonjëherë kështu,
kush e di në më ka parë ndonjëherë njeri, kaq përtokë,
kaq të ftohtë në këtë kënd. Por era
kujtoi se unë isha gur
dhe trupin tim donte të shpërbënte.

Po të mundja të të takoja,
kushedi në do mund të takohemi ndonjëherë, unë do të di
të sqarohem me ty.

Por klubet e hapur dhe të mbyllur,
rrugët netëve dhe ditëve,
stacionet pa njerëz,
lagjet e tëra me banorët e tyre, dritat,
telefonat, hapat dhe ky kënd,
nuk dinë gjë, se ku je ti.

Dhe kur era kërkon të shkatërrojë
më kërkon te porta e shtëpisë tënde.

Unë ia përsëris edhe erës,
po qe se do mundem të të takoj,
po qe se ti më shfaqesh, unë do të di
të sqarohem me ty.

PASQYRAT

Ke fjetur mirë apo keq, ka pak rëndësi,
pasqyrat e hoteleve nuk falin
janë si kafshët e maleve
prezenca e njerëzve i bezdis.

Drita e pasqyrave të shtëpisë
ka mëshirë për ne, bile,
na ndihmon të shtiremi, për dashuri
apo zakon, gjithnjë na fal.

Pasqyrat janë ujë
i shkëputur nga një lumë në rrëmbim.
I kam parë kur reflektojnë diellin
si verbojnë siluetat e reve.

Në thellësi të syve
u dallohen plasaritjet e kohës, merimangat
e së kaluarës që shfaqen papritur
në mëngjese hotelesh e na ofendojnë.

Përse nxehesh. Mbylli sytë,
nuk ka gjë tjetër që mplak
më keq se shikimi yt.

DËSHIRA

E ardhmja dhe rregulli janë vende jomikpritës,
sepse dyshemeja është e ftohtë e nuk mund
të ecësh këmbëzbathur e të harrosh të vishesh.

Një vend në tavolinë, pirunët e pistë,
gota bosh, një arsye të qeni
sentimental, një trup
i veshur vetëm me numra çift.
Ky është rregull.

Është edhe hija
që ecën dy hapa para teje
për të ftohur dyshemenë që ndodhet pas derës.
Një shtëpi e shkatërruar,
rregull i mbrapsht e xhama të thyer.
Kjo është e ardhmja. Nuk mund
të ecësh këmbëzbathur e të harrosh të vishesh.

Por ekzistojnë edhe vende kalimtarë,
të kaluar e të tashëm me dritë ardhshmërie,
qytete të kufijtë,
anije të ankoruara nëpër sirtarë
vezullime portesh nëpër natë
e emra nëpër harta.

Të jetosh me shikimin e menduar
apo në moralet e fabulave që konservohen
poshtë mollëzave të gishtave,
kur koha bëhet vullnet
e shpie drejt Jugut
bindësinë e një skllavi

pa u menduar, sepse çdo gjë është mendim,
pa dashuruar, sepse vetë ai
është dashuria e ngatërrohet
si drita nën dritë,
si rrjedhja e ujit
në të paqeverisshmit korrente të oqeaneve.

Vende kalimtarë,
agime qershori shpesh të jetuara
në vetën e parë shumës.

PROBLEME TË GJEOGRAFISË PERSONALE

Asnjëherë nuk di të ndahem prej teje, gjithnjë ngelem
me të ftohtin e ndonjë fjale që nuk kam thënë dot,
me një moskuptim që më sjell ethe,
ajo zgavër e një ekzistence të kotë
që shpeshherë shndërrohet pika-pika
në dëshpërim.
Asnjëherë nuk di të ndahem prej teje, sepse nuk jam
ai udhëtari që kryqëzohet me njerëz,
ai që shkon nga aeroporti në aeroport
apo ai që vëzhgon makinat në drejtim të kundërt,
duke nxituar drejt qytetit
atje ku ke mbetur ti.
Asnjëherë nuk di të ndahem prej teje, sepse jam
një i verbër që humbet në tunelin
e duarve dhe buzëve të tua kur thonë lamtumirë,
një i verbër që pengohet me keqkuptimet
dhe me ato fjalë
që nuk dinë të shprehen.
I shuar nga dashuria,
asnjëherë nuk mund të largohem nga ç’ka je.
Në një hendek të turpshëm joekzistence,
iki nga vetja
eci në hiç.

POETIKE

Ka momente në të cilat lemë mënjanë
fjalët e dashurisë dhe heshtjet
për të folur për poezinë.
Ti shplodh zërin në të kaluarën,
e rikujton titullin e një libri,
historinë e disa vargjeve,
netët rinore të disa këngëtarëve,
rëndësinë që kanë
poetët dhe flamurët në jetën tënde.
Unë të flas për presje e gërma të mëdha,
pamje të bollëkshme apo që mungojnë,
rëndësinë e të kapurit të një ritmi
që të mbajë historinë,
ashtu siç mbajmë me duar
muret e lagështa të një kështjelle prej rëre.
Kujtoj edhe disa vargje,
në netët ku presjet dhe gërmat e mëdha,
metaforat dhe ritmet,
ngrohën shtëpinë time,
më bënë shoqëri,
ditën të më bindnin
me të njëjtën fuqi joshëse si tënden.

Eh, e di që poetët e tjerë,
vishen si poetë,
hynë nëpër zyrat e qetësisë,
administrojnë bankat e suksesit,
kalkulojnë në esencë
llogaritë e fondeve të tyre të brendshme,
janë pishtarë mbretërish e perëndish
apo janë gjuhëzat e ferit.
Ndoshta sepse ata kanë botë.
Unë eci përpara duke të pasur ty
e duke pasur koshiencën.

PARASHIKIME NË NJË MËNGJES TË DJELEJE

Ndonjëherë mund t’i besosh ndonjë dëshmimtari
apo kujtesës së saktë të sendeve.
Kjo llampë e lagësht e llampadarit,
këtij kortezhatori metalik që ofron
si një mazhordom, elegancën e tij,
kjo pasqyrë e thjeshtë që tenton të fshihet
në një botë hijesh të nëndetshme,
lakuriqja e pikturës,
romani që fle me historinë e palosur
në faqen njëqindetridhjetepesë,
dollapi i elegancës së dikurshme
që të kthen shpatullat për mos të të shqetësuar,
poltrona që u hap krahët teshave,
vazoja e vjetër prej porcelani,
gjithë koleksioni i sendeve e kujtimeve
që shënojnë kufijtë e territorit tonë,
ndonjëherë, padyshim,
janë një trashgimni e fatit,
pas një shpërnguljeje
apo mikpritjeje të poshtçatisë,
do të flasin me zili për ne,
do autopohoen dëshmitarë të një dashurie
e do kërkojnë fjalë që të mund të evokojnë
flakën ku bashkohen dy të vërteta,
dy hije që i ofrohen kthjellimit,
trupat e vendosur nën dritën e viktimës së tyre.

Duhet të jetë më mirë atëherë ti besojmë sekretit
që ruan hirin e numëruar
të një zileoreje të vjetër.


Posted on 19/10/2012 15:21


Përktheu: Anton Papleka


PYETJE


Në ara, cinxërat kuvendin.
- Ç’thua ti, Mark Aureli,
Për
këta filozofë të fushave?
Sa të varfra janë mendimet e tua!

Uji i
lumit rrjedh ngadalë.
- Çka sheh ti, o Sokrat,
Te ky ujë që shkon kah
vdekja e pamëshirë?
Sa mjeran është besimi yt!

Trëndafilat shkunden
përdhe.
- O Shën Gjon i Dhembshur,
Çka sheh te këto petale qiellore?

Sa e ngushtë është zemra jote!

maj 1918


MADRIGAL

Puthja ime qe një shegë
E
hapur, e thellë,
Një trëndafil prej letre
Goja jote qe.

Në sfond
një fushë me borë.

Duart e mia qenë të hekurta
Për kudhrat e rënda

Dhe trupi yt i lehtë
Qe perëndimi i një kënge.

Në sfond një
fushë me borë.

Në kafkën e madhe të qiellit,
Të bërë vrima-vrima,

Si stalaktite varen
Të gjitha “të dua-t” e mia.

Në sfond një
fushë me borë.

Ëndrrat e mia fëmijërore
Shtresa ndryshku kanë zënë,

Dhimbja ime spirale
E ka zhbiruar hënën.

Në sfond një fushë me
borë.

Tani le të bëhemi seriozë,
Le t’i vëmë të marrin mësime

Dashuritë dhe ëndrrat e mia
(Mëza të vegjël pa sy.)

Në sfond
shtrihet një fushë me borë.

ËNDËRR

Zemra ime çlodhet ndanë
burimit të cemtë
(Mbuloje me fijet e tua,
Merimangë e
harresës.)

Uji i pëshpëriste ulët një kantilenë të ëmbël
(Mbuloje me
fijet e tua
Merimangë e harresës.)

Zemra ime që u zgjua, pikëllimet e
saj ia rrëfeu
(Fshihe mirëbesimin e saj,
Merimangë e heshtjes.)

Ja,
zemra ime po rrëshqet në burimin e cemtë
(O duar të bardha, të
largëta
Mbajeni ujin e lehtë.)

Dhe, duke kënduar me gaz, uji e
tërheq
(O duar të bardha, të largëta,
Uji mbeti i
shkretë!)

VERLAINE

Kënga
që nuk do ta them kurrë,

buzët e mia u përgjum
Kënga
që nuk do ta them kurrë.

Në gjethet e
dorëzonjës
ishte një bukurezë
dhe cipën e ujit, hëna
e shpoi me një
rreze.

Atëherë ëndërrova unë
këngën
që nuk do ta them
kurrë,

këngë me kanale të largëta
dhe plot buzë

këngë orësh të
gjata
që në hije humbën

këngën e një ylli të gjallë
mbi një ditë të
amshuar.

EDHE DASHURIA MUND TË VDESË

Sa të rëndë janë
ditët.
Në asnjë zjarr nuk mund të ngrohem,
nuk më qesh më asnjë
diell,
gjithçka është bosh,
çdo gjë është e akullt e pa mëshirë
madje
edhe të shtrenjtat yje të qarta
më shikojnë pa ngushëllim,
qysh kur kam
kuptuar në zemrën time,
që edhe dashuria mund të
vdesë.

UDHËKRYQ

Era e Lindjes;
Një fener
dhe një
kamë
në zemër
Rruga dridhet
si kordë
e tendosur.
Dridhet
si
një mizë vigane.
Gjithandej,
unë shoh
kamën

zemër.

VARIACION

Në pasqyrën ujore te ajrit
dega e
jehonës

Në pasqyrën ujore të valës
gjethishtja e yjeve


pasqyrën e gojës sate
shtresa e të puthurave.


Posted on 19/10/2012 15:20


Përktheu: Aurel Plasari


GAZEL I
DASHURISË SË BEFTË


Askush nuk e kuptonte parfumin
E manjolës së
errët të barkut tënd.
Askush nuk e dinte që torturoje
Një kolbër dashurie
ndër dhëmbë.

Njëmijë kalushë persianë flinin
Në sheshin me hënë të
ballit tënd,
Ndërsa unë – katër net që rrokja
Belin tënd, ku borë kurrë
s’pat rënë.

Mes allçie e jaseminësh, degëz të zbehtë
Prej farëzash
shihja vështrimin tënd.
Shkronja e fildishta që thonin “Gjithmonë”
Kërkoja
nga gjiri për të t’i dhënë.

Gjithmonë, gjithmonë... kopsht i
agonisë,
Të ikshëm e përfytyroj kurmin tënd,
Gjakun e damarëve të tu në
gojën time,
Gojën tënde pa dritë që më vdes në vend.


Posted on 19/10/2012 15:20


Përktheu Faslli
Haliti



SERENATË

Në breg të lumit
po lahet
nata
dhe në sisët e Lolitës
vdesin prej dashurisë degët.
Vdesin prej
dashurisë degët.
Nata këndon lakuriq
mbi urat e marsit.
Lolita po lan
trupin
me ujë të njelmët dhe livandë
Vdesin nga dashuria degët.
Nata e
anasonit dhe e argjendit
shkëlqen mbi çatitë,
Argjend i brigjeve dhe
pasqyrave
Anason i kofshëve të tua të bardha
Vdesin nga dashuria
degët.

NË VESHËT E NJË VAJZE

Nuk desha
Nuk desha të të
them asgjë.
Pashë në sytë e tu
dy fidanë të çmendur.
Nga flladi,
qeshja, ari.
Tundeshin.
Nuk desha.
Nuk desha të të them
asgjë.

ANKIMI

Klithma lë në erë
një hije
qiparisi.

(Lermëni të qaj
në këtë fushë)
gjithçka u thye në
botë
S’mbeti veçse heshtja.

(Lermëni të qaj
në këtë
fushë)

Horizonti pa dritë
u kafshua nga zjarret.

(Ju thashë,
pra më lini të qaj
në këtë fushë.)


Posted on 19/10/2012 15:19


Përktheu: Xhevahir
Spahiu



BALADA E UJIT TË DETIT


Deti atje larg

buzëqeshi.
Dhëmbët prej shkume,
buzët prej qielli.
- Çfarë po
shet, vogëlushe syerrët
me gjoksin drejt erës?
- Shes ujin e deteve,

zotni.
- Ç'mbart gjaku yt,
djalosh korrozi?
- Mbart ujin e
deteve,
zotni.
- Këta lot të kripur,
o nënë, nga të vijnë?
- Nga
uji i deteve,
zotni.
- Kush e lind, moj zemër,
hidhësirën e
thekshme?
- Uji i hidhur
i deteve.
Deti atje larg
buzëqeshi.

Dhëmbët prej shkume,
buzët prej qielli.

Posted on 19/10/2012 15:18

Federiko Garsia Lorka


Federiko Garsia Lorka lindi më 5 Qershor 1898 në Fuente Vaqueros, në provincën e Granadës ku dhe do të merrte frymëzimin për poezitë e para të tij.

1908: Studon në Kolegjin e Almerisë. Familjarisht transferohen në Granada. Apasionohet pas muzikës, luan në kitar dhe më pas studion për piano dhe kompozicion.
1915: Regjistrohet në fakultetin e Letërsisë dhe, për t'i bërë qefin të atit, edhe në atë të Jurisprudencës.
1918: Del në Granada libri i tij i parë me proza poetike.
1919: Boton poezinë e parë "Elegji për Granadën"
1920: Vihet në skenë një pjesë e tij teatrale me marioneta. Dështon që në natën e parë të shfaqjes dhe s'u çua kurrë për botim.
1921: Boton librin e parë poetik në Madrit "Libri i poemave"
1923: Laurohet në Jurisprudencë.
1925: Shkruan "Mariana Pineda",
1928: Themelon revistën "Gallo" dhe boton romanca cigane.
1929: Shkon në New York dhe ndjek leksione në Columbia University.
1930: Shkon në Kubë ku interesohet për folklorin aq të ngjashëm me atë andaluzian dhe njihet me poetin Nikolas Gilen.
1931: Bie monarkia e Alfonsit XIII dhe shpallet Republika. Themelon teatrin e tij (popullor falas)
"La Barraca"
1933: Shkon në Amerikën e Jugut, në Argjentinë dhe në Brazil
1934: Njihet me Pablo Nerudën dhe kthehet në atdhe.
1935: Shkruan "Shtëpia e Bernarda Albës" etj.

Nderkohë përgjatë këtyre viteve vazhdimisht shkruante dhe botonte krijimet e tij deri në vitin 1936, ku plas dhe lufta civile dhe Granada bie në duar të rebelëve.
Lorka kapet nga policia më 16 Gusht dhe tre ditë më vonë, më 19 Gusht 1936, pushkatohet në Viznar dhe ishte vetëm 38 vjeç...
thonë se ai thirri vetëm: "Përse më vrisni në një natë me hënë!?!"...

Posted on 19/10/2012 15:17

EZRA PAUND (Ezra Pound)
(1885-1972)


Ezra Pound (emri i plotë Ezra Pound Weston Loomis-së, ishte poet i famshëm amerikan, por që ka jetuar kryesisht në Evropë. Mbahet si një nga autorët kryesorë të lëvizjes letrare të modernizmit (kryesisht të imazhinizmit dhe vortiçizmit), ka ndikuar në mënyrë domethënëse mbi lirikën angleze duke futur në të elemente lindore, perëndimore, amerikane dhe evropiane. Qe gjithashtu promotor i përhapjes së veprave të Dantes dhe Guido Cavalcantit në publikun britanik.


Përktheu Faslli Haliti


PROLOG KRISHTLINDJEVE

Jehonë Engjëjsh që këndojnë “U ngazëllove”

Nga shumë heshtje lind heshtja
Kështu, drita e yjeve thuret në litarë
Me të cilën Fuqitë e paqes harmonizohen ëmbël.
Gëzohu, o tokë, Zoti yt
Ka zgjedhur vendin e tij të shenjtë të pushimit.
Ja, shenja me krahë
Fluturon mbi atë krizalidën e shenjtë.

Shpirti i padukshëm i yjeve u përgjigjet atyre:

Përkuluni në këngën tuaj, fuqi përdëllese.
Përkuluni mbi harqet tuaja të fildishta e të arta !
Ajo që ju njihni vetëm vagëllimthi është bërë
Në rrugë të shkurtra e të ndritshme, blu:
Përkuluni në lëvdatën tuaj;
Sepse nëse mendimi juaj i hollë
Nuk sheh veçse pjesërisht burimin e mistereve
Edhe në këngët tuaja, jeni urdhëruar t’i këndoni:
"Lavdi! Lavdi qiejve të lartë
Paqe menjëherë në tokë".

Engjëjt që vazhdojnë me këngën e tyre:

Barinj dhe mbretër, me qengja dhe temjan
Shkoni e shlyejeni injorancën e njerëzimit:
Me mirrën tuaj të kuqe bëjeni shije të ëmbël.
Ja biri i Perëndisë bëhet lëmoshëdhënësi i Perëndisë
Jepni këtë pak gjë
Para se ai t’ju japë gjithçka.

PAPAFINGO

Ejani, t’i qajmë ata që janë më mirë se ne.
Eja, mike, dhe kujto
se të pasurit kanë shërbëtorë dhe jo miq,
Kurse ne kemi miq dhe jo shërbëtorë.
Ejani, të vajtojmë për të martuarit e beqarët.
Agimi hyn me hapa të vegjël
si një Pavlova e praruar,
Dhe unë jam pranë dëshirës sime.
A s’ka në jetë diçka më të mirë
Që këtë çast freskie të qartë,
Çasti për t’u zgjuar në dashuri.

HYRJE

(Në një nga poezitë e hershme e titulluar "Histrion" poeti shpreson se identifikimi i tij me aktorin, me qëllim që të komunikojnë më afër me mjeshtrit e shpirtrave tanë. Në Romën e lashtë, Histrioni ishte një aktor teatri, nga etruskja Hister (termi u rezervuar fillimisht për akrobatët dhe zbutësit etruskë të kafshëve, iu dha pastaj aktorëve lokalë që imitonin etruskët dhe më vonë zgjerohet për aktorët e komedisë latine)

HISTRION

Askush nuk guxoi kurrë ta shkruajë këtë,
por unë e di se si shpirtrat e të mëdhenjve
ndonjëherë banojnë te ne,
dhe të shkrirë në ta ne s’jemi
Veçse refleksi i këtyre shpirtrave
Të tillë janë Dantja paksa dhe janë
gjithashtu një farë Fransua Vijon, poet hajdut
ose janë ata të shenjuarit për shenjtëri
do të blasfemohej emri im;
një çast dhe flaka vdes.
Si të digjej në qendrën tonë një sferë
transparente ari të shkrirë, "Uni” ynë
dhe në këtë rrënjoset ndonjë formë:
Krishti ose Gjoni apo Fiorentinasi;
dhe pastaj çdo formë takse
zhduk qartësinë e sferës,
ne pushojmë së qeni atëherë
dhe mjeshtrit e shpirtrave tanë vazhdojnë.

***

Në praktikë i bëhej thirrje idesë aristotelike të fajdesë, e bërë pikërisht edhe nga tradita kristiane, sipas së cilës interesit për kreditë e parave do të ishte një mëkat kundër natyrës, por pa u kaluar në ekstrem për të dënuar çdo aktivitet financiar. Për atë, fajdeja është "një taksë që vihet mbi fuqinë blerëse pa marrë parasysh produktivitetin", dhe shpesh edhe pa marrë parasysh mundësinë e prodhimit, siç thuhet në Canto XLV (45).

KUNDËR FAJDESË

Me fajde askush nuk ka një shtëpi të fortë
me gurë katrorë e të sheshtë
me fasadë të stolisur,
me fajde
nuk ka kishë me afreske parajse
Harpes et Luz
dhe paralajmërimi i Engjëllit
me aureola largoni,
me fajde
askush nuk sheh trashëgimtarë të Gonxagës dhe konkubina
s’pikturohet për ta mbajtur vetë artin në shtëpi
por për të shitur e shitur shpejt e me fitim, mëkat kundër natyrës
buka jote do të jetë si sitë e vjetër
e thatë si letër,
pa thekër ose miell gruri të fortë,
fajdeja e rëndon shtrirjen
i shtrembëron kufijtë me fajde
askush nuk gjen qëndrim të këndshëm.
Endësit të pëlhurës
i ndalohet gdhendja e gurit,
Me fajde
leshi nuk vjen në treg
dhe delet nuk japin lesh
fajdeja është më e keqe se murtaja,
u heq gjilpërën nga duart vajzave të reja
dhe ngatërron atë tjetrën që tjerr. Peter Lombard
nuk bëhet me fajde
Duccio nuk bëhet me fajde
as Piero della Francesca dhe Zuan Bellini
as "Shpifja" s’ishte pikturuar me fajde.
Angelik nuk u bë me kamatë, as Ambrose de Praedis,
asnjë kishë me gurë të gjallë s’është firmosur: "Adamo me fecit."*
Nuk u ngrit me fajde
Shën Hiler dhe Shën Trofini,
fajdeja ndryshk daltën
ndryshk artin dhe artizanin
bren pëlhurën në telajo, askush
nuk mëson artin e pleksjes së arit në endje ;
e kaltra kalbëzohet me fajde, nuk qëndiset
në purpur, smeraldi nuk gjen Memlingun e vet
fajdeja mbyt fëmijën në bark
arreston të riun e dashuruar
ia u lë krevatin pleqve të dobësuar,
futet në mes të të martuarve të rinj
Kundër natyrës
Në Elusi kanë sjellë ******
kërma zdërhallëse
mysafirë të fajdesë.

* lat. Mua më bëri Adami.

PEMA M’U FUT NË DUAR

Pema më hyri thellë në duar,
Limfa e saj më zbriti në krahë,
Pema m’u rrit në gjoks –
Thellë,
Degët dalin nga unë si krahë.
Je pemë,
Je myshk,
Je manushaqe përkundur prej erës-
Krijesë - tepër e lartë - je ti
Dhe e gjithë kjo është marrëzia e botës.

KËNGË PIZANE

Ajo që ti e do me të vërtetë mbetet,
teprica është skorie
Ajo që ti e do me të vërtetë s’ka për t’u shkulur,
Ajo që ti e do me të vërtetë është trashëgimia e vërtetë
Bota kujt i përket, mua, atyre
apo askujt?
E para erdhi e dukshmja, pastaj i prekshmi
Elize, edhe pse është në banesat e ferrit,
Ajo që ti e do me të vërtetë është trashëgimia e vërtetë
Milingona është një centaur në botën e tij të dragonjve.
Shkule nga vetja krenarinë, nuk qe njeriu ai
Që krijoi guximin ose rregullin ose hijeshinë
Shkule nga vetja fudullëkun, shkule, të them
Mëso nga bota e gjelbër se cili është vendi yt
Në masën e shpikjeve ose në aftësinë e vërtetë të krijuesit,
Shkule nga vetja fudullëkun,
Paquin shkule!
Kaska e gjelbër fitoi mbi elegancën tënde.
“Sundoje veten dhe të tjerët do të të durojnë”
Shkule nga vetja fudullëkun,
Je një qen i rrahur nën breshër,
Një laraskë fryhet në një gulç dielli
Gjysmë e zezë, gjysmë e bardhë
As ia dallon dot krahun nga bishti
Shkule nga vetja fudullëkun
Sa të mjera janë ligësitë e tua
Të ushqyera me mashtrime
Shkule nga vetja fudullëkun,
Lakmues në të shkatërruar, koprrac në mëshirë
Shkule nga vetja fudullëkun,
Shkule, të them.
Por të kesh bërë, në vend që të mos bëje asgjë
Ky nuk është fodullëk. Të kesh, trokitur me maturi
Që një Tarallak ta hapte
Të kesh korrur nga era një traditë të gjallë
Ose nga një sy i bukur antik flakën e padhunuar
Ky s’është fodullëk.
Këtu gabimi është në atë se s’është bërë, në mosbesimin që u mëdyshe.

FRANÇESKA

Vije përpara duke dalë nga nata
Mbaje lule në dorë
Tani do të dalësh nga një turmë e rrëmujshme,
Nga një pështjellim fjalësh rreth teje.
Unë që të kisha parë mes gjërave të para
U nxeha kur dëgjova të thuash emrin tënd
në vende të rëndomta.
Do të kisha dashur që dallgët e ftohta në mendjen time të lëkundeshin
Dhe që bota të thahej si një gjethe e vdekur,
ose rrushku bosh i qumështores dhe, të ishte hedhur tutje,
për të të gjetur
vetëm

ME DRITË TË SHUAR

Kthehu tek ëndrrat e vjetra
Që kjo bota jonë të mos humbë guximin
Me dritë të shuar

Duaje ëndrrën tënde
Duke përbuzur çdo dashuri inferiore,
Duaj erën
Dhe kujtohu këtu
Që vërtet vetëm ëndrrat mund të jenë
Prandaj, unë nisem në ëndërr, që të t’arrij.


Posted on 19/10/2012 15:15

SHUNTARO TANIKAU


Shuntaro Tanikau, sot poeti më i shquar dhe më i çmuar, lindi në Tokio, më 1931. Ai është djali i filozofit të famshëm, Tanikau Tetsuo. Që shumë i ri e nisi shkëlqyeshëm krijimtarinë, me Vetmia e dy miliardëve vite dritë. Tanikaua u mat në shumë fusha të artit: në muzikë, vizatim, imazh. Shkroi radiodrama dhe drama televizive. U impenjua, gjithashtu, në fushën e përkthimit. Kujtojmë përkthimin e tij, Mëma patë dhe një përkthim të tij nga Charles Shulz. Natyrisht, i orientuar drejt poezisë së tipit perëndimor, ai e konsideron poezinë tradicionale tepër formale dhe të mbyllur. Qëllimi i Tankuasë: të jetë artistikisht një pikë takimi midis lindjes e perëndimit.


Përktheu: Faslli Haliti


KY ËSHTË SHQETËSIMI IM

Mund të mendohet për gjethet e reja jashtë dritares
apo për qiellin blu ose më tutje?
Është mirë të mendosh për përjetësinë apo zbrazësinë
kur je në prag të vdekjes?
Kur je pranë vdekjes
është e mundur të mos mendosh për veten në një farë mënyre?
Kur të jemi gati për t’u ndarë nga një distancë kaq e madhe
ç’është, vallë, të mendosh për dashnoren e gjallë?
Kjo është ajo që lidhet me kujdesin tim për ty
Është mirë, nëse, është ajo që unë mendoj tani?
Është mirë që të bëhet e vlefshme kjo rrugë
me miratimin tënd?

KUR ZOGJTË U ZHDUKËN NGA QIELLI

Ditën që Kafshët u zhdukën nga Pylli,
Pylli mbajti frymën.
Ditën kur Kafshët u zhdukën nga Pylli,
Njerëzit vazhduan të ndërtonin rrugë.
Ditën kur Peshqit u zhdukën nga Deti,
Deti rënkoi zymtësisht.
Ditën kur Peshqit u zhdukën nga Deti,
Njerëzit vazhduan të ndërtojnë porte.
Ditën kur Fëmijët u zhdukën nga Qyteti,
Qyteti u muar më shumë me punë.
Ditën kur fëmijët u zhdukën nga Qyteti,
njerëzit vazhduan të ndërtonin parqe.
Ditën kur Njerëzimi humbi veten
Gjithë njerëzit u bënë të ngjashëm me njeri-tjetrin.
Ditën kur Njerëzimi humbi Personalitetin
njerëzit vazhduan të besojnë në të ardhmen.
Ditën kur Zogjtë u zhdukën nga Qielli,
Qielli qau në heshtje
Ditën kur Zogjtë u zhdukën nga Qielli,
Njerëzit pa e ditur vazhduan të këndonin.

DY MILIARDË VITE DRITË VETMI

Mbi globin e vogël qenie njerëzore
flenë, ngrihen, punojnë
nganjëherë dëshirojnë të kenë shokë në Mars
Marsianët mbi globin e tyre të vogël
nuk e di se ç’bëjnë
(Mbase flenë, çohen, punojnë?)
Ndonjëherë duan të kenë shokë mbi Tokë.
Kjo është absolutisht e sigurt.
Gravitacion universal do të thotë
Forcë tërheqëse e vetmisë reciproke
Kozmosi është deformuar
Prandaj të gjithë dëshirojnë të kërkojnë njeri-tjetrin.
Kozmosi zgjerohet përherë e më shumë
Prandaj të gjithë janë të pasigurt.
Vetmisë së dy miliardëve vite dritë
Pa dashur i bëra një teshtimë

Posted on 19/10/2012 15:14

Nasos Vajenas


Nasos Vajenas u lind më 1945, në Drama të Greqisë. Ka botuar për herë të parë më 1974 me përmbledhjen poetike “Fusha e Marsit”, të cilën e pasuan “Biografia”, 1978; “Gjunjët e Roksanës”, 1981; “Udhëtimet e një joudhëtari”, 1986; “Rënia e një njeriu që fluturon”, 1989; “Ode barbare”, 1992; “Rënia e një njeriu që fluturon 2” 1997; “Ballada të errëta dhe poezi të tjera, 2001; “Stefani”, 2004; (Çmimi kombëtar për poezinë) Ka botuar edhe shumë libra në prozë. Është autor esesh të rëndësishme të teorisë letrare dhe përkthimeve “Teshat e Deas”, 1988; “Poezi dhe përkthim”, 1989 dhe i studimeve mbi autorët më të rëndësishëm të letërsisë greke bashkëkohore (mes të cilave kujtojmë “Poeti dhe valltari, 1979, mbi poezinë e Seferit). Është përkthyer në shumë gjuhë të huaja.


Përktheu Faslli Haliti


GJENEZAT

Në fillim ishte fillimi:
me pak hezitim doli prej hiçit
nga një mbulesë errësire pa kohë,
njollosur me të kuqe,
si për shembull peizazhet e Edipit.

Dhe pastaj Sfinksi, me krahët e mbuluar
me diamante – ende më parë se ujërat
të rridhnin jashtë me furi –
gjithçka qё mbetej
e përgatiste me zell, ai.

SHKËLQENTE MOLLA

Shkëlqente molla. Fytyra e Evës
prej çdo lloji skepticizmi dukej e mohuar.
Mollën që e joshi me pamjen e saj,
pa pikë turpi e kafshoi
dhe farat pёshtyu pastaj.

Me ankth i mblodhi Adami duke u përkulur,
me gishtat të dridhshëm, të shkathët:
aroma e gjetheve përhapet nё erё
ndalen lirat, kopshti zhvishet,
mbyllen portat me poterё.

Gjarpri buzëqesh
Duke i regjistruar lëvizjet kudo qetёsisht,
i palëvizshëm, kulaç në trung i mbledhur,
ndërsa dallgë të shkumëzuara të asgjësë
në kaos ishin duke u derdhur

PËR SUBLIMEN

Që prej njëqind vitesh vёshtrimi është një përrallë.
Gjithçka shihet e mbështjellë në re të tjera, të kuqe,
rozë, violetë ( është e mjaftueshme, s’do mend
të mos i marrësh për zambakë apo dredhëza,
si ai që është fare pak inteligjent ).

Pak më lart nisin errësirat
që Kimera i derdh pa kursim,
ndërsa shqiponja bren brinjёn e butë fill,
dhe dikush kujtohet për pështjellimin
midis asaj që është e përjetshme e më pak e tillë.

Më josh sublimja, më nxit lartësia,
ku asgjë s’është absurde nga natyra,
gati si të ish zhdukur në puhi
shkrepi i hirtё, ku trishtimi
kundërmon si mollë e papjekur tani.

BALADA E TË DASHURIT TË PASIGURT

Të shkruash emrin tënd mbi xhamat e veshur,
të presësh në stacionet ku ke pritur me orë të tëra,
s’japin as dhimbje as gёzim kёto gjёra.

Tingull i kaltër, atavik, ermim shumë i fortë,
zëri yt xixëllon si lot engjёlli.
Por dashuria ime është dashuri Otellosh sot.

Dhe kur më nxit dhe kur më vë në gjumë,
rrëqethem dhe madje shoh njё Jago.
I them vetes: lidhi jambet me spango.

Poezitë janë lule tepër të brishta,
të ushqyera nga trishtimi që përkon.
Dhe nёse zemёrimi grumbullohet, i copëton.

MONOLOG I BRENDSHËM
I STEFAN MARXOKOSIT


Gjithë natën unë pi birrë të artё.
Më mbështjell një errësirë violetë, e tёrbuar
Mbi mur është shkruar: “Fat”.
Dashuria ime s’ishte e paktë ose e shuar.
po të isha plot romantizëm-
qё tё tё doja, do tё ish paralogjizëm.

Nga ana tjetër hëna më frenon
(atë “frymëzim të argjendtë të heshtjes”).
Më shkurajon disku i saj aq i plotë.
Më matet dhe zbulohet papërsosmёria.
Në mesnatë, në agim, pa pushim,
mbyt një tjetër prej ndjenjave të mia.

Zbardh dita dhe më gjen të mbytur
në një det gabimesh midis më tё marrёve.
Dhe mëllagat, akaciet dhe krizantemat
kanë hyrë në mbretërinë e së shkuarës.
Nuk ka më aromë kopshti im,
Por vetëm barishte të zeza ose gri - tym.

Dhe mbrëmja bie lehtë pёrsёri
me një ritëm të padëgjuar, pa kohë.
Ja breshër, mjegull, borë dhe shi
për të korruptuar qiellin me argjend.
U krodha në kaltërsinë e syve të tu:
stuhitë e mia do të shpërthejnë nё vend.

BALADË E ERRËT

Edhe nëse të pafundmë e kam durimin
edhe toleranca ime është e pafundme sigurisht,
më ka mërzitur morali i lirë;
brunet me gjinj artificialë, biondet,
autot e të pasurve pa çati,
stimujt, mallrat, okazionet.

Më trishtojnë mendimet e larta dhe bajate
të atij që peshkon folje të vijetruara,
dhe fisnikëria e turbullt
që pështjellon gjithçka ndryshe mirёfilli
dhe shkon përtej faktesh elementare që (logjikisht)
dallojnë prushin nga thëngjilli.

Kam neveri pёr atё që kthehet shёndoshё e mirё
dhe e shndritshme, jo vetëm tё hapit tё parë
të bukurisë së ngjyrosur që s’e merr.
I kam zili heronjtë e legjendёs.
E dinë që do të vdesin dhe këmbëngulin,
viktima të jashtëzakonshme të ekzistencës.

Shpirti im, shkunde gjumin nga sytё,
hidhi tutje rrobat e Narcisit.
Çohu nga fundi i kolltukut tënd,
drejtohu në syrin e njё cikloni tё pritur:
brenda në zemër të errësirës, pafundësia
të pret si çmim, i shndritshëm, i venitur.

BALADA E NJË NËNTORI

Ndonëse, padyshim është i trishtuar
fundi i një dashurie,
megjithatë është përherë edhe një çlirim:
së bashku me trishtimin që të jep, besoj
shoqërohet me bindjen e patundur
që në fund të fundit s’do të të mungojë.

Diçka e veçantë ekziston pёrherё
që pilulën e praron:
ndonjë varg nën dritën hënore,
shija e kripës, njё varkё.
Dhe me pak fat,
gjen diçka edhe më tё veçantё:

dy gjunjë të hollë dhe të rreshkur,
një zë që djeg
dhe një gji që lejon të kafshohet.
Ç’është dashuria në esencë?
Një ëmbëlsirë që normalisht
përgatitet me të njëjtёt ingredientë.

DHIMBJET E TË RIUT GETE

Ndërsa vrapoja pas një komete
u pengova dhe hunda filloi të më rridhte gjak.
Por duke ngjitur Olimpin, qëllimi im,
harrova të notoj ndёrkaq.

Pra, s’paguaj ca gjëra njerëzore,
u ktheva me kambana gjëmuese.
Dhe i zhytur i tëri në mendime romantike
humba dalëngadalë gjërat e rëndësishme.

Tani jam këtu që të prek me gishta
boshin, mes të boshit të shkretirës sime, kumit.
Duke parë veten në pasqyrë, shoh Vertherin
(jetim, u zbardh prej plagës së fundit)

BALADË E NJË STINE TË PAKRYER

Flakët mund të djegin violinën,
por nuk prekin ngjyrën dhe gjysmëngjyrën.
Duke të menduar ty, ndihem i çuditur,
si herën e parë ( një mëngjes të turbullt )
kur në fakultet të pashë nga afër.

Ti vishje një fustan ngjyrë vaji
dhe vëthë violetë ametisti.
M’u duk sikur të kisha parë kaherё
nën një degë plot burbuqe,
mbase mes algave në një humnerё ?

Ishe një portret, pikturuar nga një Flaming,
me një Rrugë të Shenjtë në sfond,
dhe jo në plan të parë dhe në borde shatërvanët varg,
(këtu fjalët shtrëngohen një nga një;
hyjnor – dhe një zë shqiponjash larg...).

Ike, siç ikin dallëndyshet
që të çiftohen në kontinente të tjera.
Tani në mes të oqeanit të thellë tё mundin,
jo me trup porse me mend
përpiqem më kot të prek fundin.

EPILOG

Dhe pa tjetër ka gjithmonë një akt të fundit,
një fakt ekstrem, një gjest përfundimtar
dhe mëson dialektikën menjëherë.
Në shpirt ka prush të lagësht,
që si duket, s’do të flakërojë asnjёherё.

Dhe pastaj ka fjalë ekstreme
-por jo thënie të tё pavdekshmëve, tё Mëdhenj:
fraza të zakonshme, pohime, skena,
si ”më jep një cigare” kёtu,
” do të tё josh ” , ”po kaloja dhe u ngjita,”
”hajt, shtrëngoi dhëmbët”, ”s’më pëlqen kështu”.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, dhjetor 2009)


Posted on 19/10/2012 15:13

Vladimir Majakovskij


«I doja thellësisht poezitë e para të Majakovskit. Në sfondin e farsave të kohës, serioziteti i tij i rëndë, i rreptë, akromatik, ishte kaq i pazakontë! Ishte një poezi e skalitur magjistralisht, demoniake dhe në të njëjtën kohë tmerrësisht e dënuar, pikëlluese, pothuajse lutëse për ndihmë...» - (Boris Pasternak)




(Poezi të periudhës futuriste)



Përktheu Faslli Haliti



MAMAJA DHE MUZGU I PUSHKATUAR
NGA GJERMANËT


Nënat e bardha në rrugë të zeza
u shtrinë përpëlitëse, si kumash mbi arkivol.
Duke qarë, i thanë atij që bërtet disfatën e armikut:
«Ah, mbyllini, mbyllini bebëzat e gazetave!»

NJË LETËR

Mama, më fort!
Tymos.
Tymos.
Tymos ende!
Ç’më pëshpërit, mama?
Shikoni,
ajri është mbushur
me gurë gjëmues nën goditjet!
Ma-a-a-ma!
Zvarritën, tani, muzgun e shoshitur nga plumbat.
U mbajt gjatë,
i ashpër,
i cungët,
dhe, befas,
duke krisur shpatullat e majme
nisi të qajë, i mjeri, mbi qafën e Varshavës
Klithën
Yjet në facoleta pambuku:
« U vra
i dashuri im,
i dashuri im».
Dhe syri i hënës së re pa tmerrësisht me vëmendje,
grushtin e plogët të shtrënguar në karikatorë.
Fshatrat lituanë u kujtun të shikonin,
si të kapur në një puthje mbi cung
duke mbushur plot me lot sytë e artë të kishave,
Kovno thyente gishtat e rrugëve.
Dhe muzgu bërtiti,
pa këmbë,
pa krahë:
«S’është e vërtetë,
Akoma mund
- dhe si! –
duke bërë të tringëllijnë mamuzet në një muzikë të zjarrtë,
të spërdredh mustaqet e verdha»

NJË BRITMË

Ç’thua,
Mama?
E bardhë e bardhë, si kumash mbi arkivol.
«Mos qani!
Është ai
Vrasësi i telegramit,
Ah, mbyllini,
Mbyllini bebëzat e gazetave».

*Kovno- geto e ngritur nga gjermanët për hebrenjtë e Lituanisë

PËRFUNDIMI

Asgjë s’do ta fshijë dashurinë,
as grindjet
as kilometrat,
Është medituar
provuar,
kontrolluar.
Duke ngritur solemnisht vargjet, gishta rreshtash,
betohem:
dua
me një dashuri të pandryshueshme e besnike.

PASTAJ ERDHE TI

Pastaj erdhe ti.
Dhe të mjaftoi vetëm një vështrim,
për të parë
prapa asaj hungurime,
pas atij trupi vigan,
thjesht një fëmijë.
E more
ia hoqe zemrën
dhe
fillove të luash me të,
si një vajzë e vogël me topin.
Dhe të gjitha;
zonja dhe vajza
mbetën të ngrira
si para një mrekullie.
"Të duash një, kaq ?
Po ky të hidhet mbi kurriz !
Do të jetë ndonjë zbutës,
që vjen nga një kopsht zoologjik! "
Por unë, unë gëzoja.
S’ka
më zgjedhë!
I tërbuar nga gëzimi,
galopoja,
kërceja si një indian në dasëm
kaq i lumtur ndihesha,
kaq shumë i lehtë.

S’KAM NEVOJË PËR TY

E di mirë
së shpejti do të vdes.
Nëse vërtetë ti ekziston
o Zot,
o Zoti im,
në qofsh ti ai që thur qilimin me yje,
nëse ky mundim i përditshëm, i shumëzuar
është për mua një eksperiment yti,
vesh petkun zyrtar.
Vizitën time prit.
Do të jem i përpiktë,
nuk do të vonohem njëzetekatër orë.
Inkuizitar i larëi
dëgjomë!

DËGJO

Flakma në fytyrë fjalën e tmerrshme.
përse s’do të dëgjosh?
S’e kupton se çdo nerv yti i përdredhur
bërtet si një trombë qelqi
dashuria vdiq...
dashuria vdiq...
dëgjo
përgjigjmu pa gënjyer...
si dy gropa
në fytyrë të gërmohen sytë...
Tashmë unë e di se është konsumuar dashuria.
Tani
në më shumë se një shenjë, unë njoh aty mërzinë.

TASHMË KALOI ORA NJË

Tashmë kaloi ora një.
Në këtë orë ti do të jesh në krevat.
Si një lumë i argjendë
përshkon nata
Udhën e qumështit.
Unë nxitoj
Dhe s’dua të të zgjoj
Me mesazhe speciale.
Siç thuhet,
incidenti u mbyll.
Varka e dashurisë
U thye kundër jetës përreth.
ti dhe unë
jemi të barabartë,
s’ia vlen fare të përmend
fyerjet
dhe dhimbjet
dhe gabimet e ndërsjellta.
Shiko sa paqësore është bota.
Nata
I ka paguar qiellit
një haraç me yje.
Është në çaste si ky
që ngrihesh
dhe flet në shekuj,
për historinë,
për krijimin.

* Majakovskij - poet e dramaturg sovjetik, këngëtar i revolucionit të Tetorit e interpreti më i madh i kursit të ri, ndërmarrë nga kultura ruse post-revolucionare.



DASHUROJ - POEMË NGA VLADIMIR MAJAKOVSKI



Përktheu Faslli Haliti


ZAKONISHT KËSHTU

Çdo të linduri nga një grua i lejohet dashuria,
por midis punëve,
të ardhurave,
dhe tepricave,
dita - ditës
thahet trualli i zemrës.
Mbi zemër është veshur trupi,
mbi trup këmisha.
Dhe si të mos mjaftonte kjo
një idiot -
i tillë -
ka krijuar dhe manshetat
dhe gjoksin e këmishës me amidon e ka ngrirë !
Rreth pleqërisë, kujtohemi befas për të.
Gruaja lyhet.
Burri përvishet si një mulli, metodë Myler.
Por është vonë.
Lëkura shumon rrudhat.
Dashuria lulëzon pak,
lulëzon paksa.
dhe rrudhet ndërkaq.

DJALË I KEQ

Unë me dashuri kam qenë i pajisur me tepricë.
Që nga fëmijëria
I rekrutojnë njerëzit
Në punë.
Unë, përkundrazi,
Ia mbathja bregut të Rionit,
Endesha përherë poshtë e lart,
Me dëshirën që të mos bëja asgjë.
Tërbohej nëna:
«Ç'djalë i mbrapshtë !»
Babai më kërcënonte me rrip.
Por unë
I pasur, me një monedhë trirublash, fals,
Luaja spathi me ushtarët nën një gardh
Pa mërzinë e këmishës,
Pa sikletin e këpucëve
Skuqesha në vapën e Kutaisit.
Herë shpinën,
Herë barkun i ktheja diellit
Gjersa diçka më këndonte në gojën e stomakut.
Habitej dielli :
''As nuk e sheh dot, aq i imët është,
Megjithatë
Ka një zemër të vogël.
Po sa punë bën që me të !
Si bën
Ky dy pëllëmbë njeri,
Të gjejë kaq vend
Brenda vetes
Për mua,
Për lumin,
Për këta shkëmbinj kilometrikë?

ADOLESHENTI

Për fëmijët ka një thes gjërash për t'i studiuar.
U mësojnë gramatikën idiotëve të dy sekseve.
Mua përkundrazi
Më përzunë që në klasë të pestë.
Filluan të më flakin në burgjet e Moskës.
Në botën tuaj
Të vogël
Të apartamenteve
Rriten lirikat me flokët kaçurrela nëpër dhomat e gjumit.
Ç'dëshiron të gjesh në ato lirika si qenushë pekineze?
Mua, për shembull,
Të dashuroja
Më mësuan
Në burgjet e Butirkit.
Aq më bën për nostalgjinë e pyllit të Bulonjës
Dhe për psherëtimat para pamjeve detare.
Ja, unë
U dashurova
Me vrimën e derës së qelisë 103,
Përballë "Ndërmarrjes së shërbimeve funerale."
Kush sheh përditë diellin
Thotë me fodullëk:
«Ç'do të jenë vallë ato katër rreze?»
Por unë
Për një ndriçim të verdhë
Mbi një mur
Do t'i jepja atëherë botës çdo gjë.

UNIVERSITETI IM

Njihni frëngjishten.
Dini të pjesëtoni.
Të shumëzoni.
Të lakoni mrekullisht.
Mirë, lakoni pra!
Pa më thoni,
A dini të këndoni në harmoni
Me një shtëpi ?
Gjuhën e tramvajeve e kuptoni?
Zogjtë lakuriq të njeriut,
Sapo u dalin pak puplat,
Venë dorë mbi libra,
Mbi fletët e fletoreve.
Unë e mësoja alfabetin nga tabelat e dyqaneve,
Duke shfletuar fletë hekuri dhe teneqeje
Ata marrin tokën,
E qethin,
E rrjepin
dhe japin mësim,
duke e reduktuar tokën krejt në një glob.
Por unë
E mësoja gjeografinë me brinjët,
Jo më kot
Shtrihesha përtokë
Që të flija !
Ilovajskët merren me probleme përvëluese:
"A ishte pikërisht e kuqe mjekra e Mjekërkuqit ?"
Le të grijnë po deshën !
Unë nuk rrëmoj në budallallëqe pluhurore.
Mua më mjafton të njoh çdo histori të Moskës!
Nisin e studiojnë Dobrolubovin ( që të urrejnë të keqen ),
Por familjen e kanë kundra
Dhe rënkon gjithë fisi.
Unë
Jam mësuar
Të urrej që fëmijë të dhjamurit,
Gjithmonë gati ata
Të shiten për një drekë.
Të mirinstruktuar
Nguten t'u pëlqejnë zonjave
Dhe mendime të vockla
Tingëllojnë në ballët e tyre të vegjël prej bronzi.
Por unë
Flisja
Vetëm me shtëpitë.
Të vetmit bashkëbisedues të mi, serbatorët e ujit në rrugë.
Së bashku me papafingon, gati të dëgjojnë,
Çatitë kapnin fjalë që unë ua hidhja në veshë.
Dhe pastaj
Kërcëllonin
Nga nata
Dhe nga njëri - tjetri
Duke tundur gjuhën e tyre banderolë.

I RRITURI

Për të rriturit punët.
Xhepa të fryrë me rubla.
Të dashuroj?
Ju lutem!
Për nja njëqind rubla.
Por unë
Pa ngurrim,
Me duart e mëdha
Futur
Në xhepat e grisur
Sorollatesha me goxha sy të hapur.
Është natë.
Ju vishni kostumin më të mirë
Dhe pushoni shpirtin mbi gra apo vejusha.
Mua, përkundrazi,
Moska më mbyste në përqafimet
Me unazën e saj të pafund të Sadovie-s.
Në zemrat tuaja,
Në orët
Bëjnë tik - takun e tyre të dashurat.
Ç'dalldi, çiftet e dhomave të gjumit !
Unë dridhmën e egër të kryeqyteteve
Ndiqja,
I shtrirë në Sheshin e Pasionit.
Gjokszbërthyer,
Me zemrën gati jashtë,
U hapem diellit dhe pellgjeve,
Futuni me pasionet tuaja!
Ejani me dashuritë!
Tani s'është më në pushtetin tim të kontrolloj zemrën.
E di ku e kanë shtëpinë e zemrës të tjerët.
Brenda gjoksit, dihet.
Për mua, përkundrazi,
Është çmendur anatomia.
Është e gjitha zemër,
Gjëmon kudo.
Oh,
Sa diell pranveror kanë futur
Brenda zjarrit tim në njëzet vjet!
Ajo ngarkesë e patretur është e padurueshme.
Dhe jo e padurueshme dhe kaq,
Por sa për të bërë literalisht
Një varg.
Çfarë doli nga kjo

Më shumë se sa ishte e mundur,
Më shumë se sa ishte e nevojshme,
Si
Në ëndërr një makth poetik,
Ai lëmsh i zemrës si mal u rrit:
Një mal dashurie
Një mal urrejtjeje.
Nën peshë
Këmbët
Lëkundeshin.
E di
Nëse unë
Jam i fuqishëm,
Megjithatë
Zvarritem i katandisur në një apendiks kardiak
I kërrusur në gjithë gjerësinë e shpatullave.
Fryhem me qumështin e vargjeve,
S'arrij ta derdh jashtë;
Siç duket s'e do kush dhe unë fryhem përsëri.
Më ka sfilitur lirika,
Mëndeshë e botës,
Hiperbolë
E prototipit të Mopasanit.

THËRRAS

Fillova ta ngre si një atlet,
Ta mbaj si akrobat.
Siç thirren zgjedhësit në një mbledhje,
Siç thirren
Fshatrat
Me kambanë kur bie zjarri,
Unë thërrisja:
"Ja ajo!
Ja!
Kapeni!"
Kur
Një kolos i tillë ngashërente
Pa përfillur asgjë prej gjëje,
Në mes të pluhurit,
Në mes të baltës,
Në mes të grumbujve të dëborës
Damarumet,
Ikin
Larg meje
Si raketë.
«Për ne do të duhej diçka më e vogël,
Diçka si tango…»
S'ia dal dot më,
Por njëlloj e mbaj.
Do doja ta shkundja nga shpina,
Por e di,
Që s'do ta lë!
Harqet e brinjëve nuk e mbajnë peshën.
Kërcet kasa e toraksit nga sforcimi

TI

Pastaj erdhe ti,
Dhe të mjaftoi një vështrim
Për të parë
Prapa atij hungërimi,
Për të parë pas atij trupi,
Thjesht një djalë.
E more,
I hoqe zemrën
Dhe, kështu,
Fillove të luash me të
Si një vogëlushe me topin.
Dhe të gjitha,
Zonja dhe vajza,
Mbetën të shtangura,
Si para një mrekullie.
«Të duash një të tillë?
Po ai të hidhet mbi shpinë!»
Do të jetë një zbutëse,
Një që vjen nga kopshti zoologjik !"
Por unë, unë ngazëllehesha.
Asnjë zgjedhë
Më !
I çmendur nga gëzimi,
Rendja me galop,
Hidhesha si një indian në dasmë,
Kaq gazmor e ndieja veten
Kaq të lehtë.

E PAMUNDUR

Vetë nuk ia dal dot,
nuk arrij të ngre një pianoforte
(Mendo pastaj
Një kasafortë).
Dhe nëse jo një kasafortë
Dhe nëse jo një pianoforte,
Si do t'ia dilja ta mbaja,
Pasi ta kisha marrë zemrën prapë. ?
Bankierët na mësojnë:
"Ne jemi fort të pasur.
Në mos mjaftofshin xhepat,
Ka vend në kasafortë".
Kam mbyllur
Brenda teje
Dashurinë,
Thesar i fshehur brenda hekurit,
Dhe iki, dal shëtitje
I lumtur si një Krez".
Dhe mbase
Më ecën vërtet,
Do të marr një buzëqeshje
Ose një gjysmë,
Ose dhe më pak,
Dhe në një shoqëri gazmore
Do të shpenzoj për të një gjysmë mesnatë
Një pesëmbëdhjetrubëlshe lirikash të shkoqura.

DHE KËSHTU EDHE MUA

Flotat: edhe ato lundrojnë drejt portit.
Treni: edhe ai vrapon drejt stacionit.
Dhe unë drejt teje për më tepër,
Sepse unë dashuroj,
E ndjej veten të tendosur dhe të joshur.
Kavalieri koprrac pushkinian zbret
Të shijojë në llagëm të nëndheshëm të mirat e tij dhe të rrëmojë.
Kështu unë
Te ti kthehem e dashur.
Imja është kjo zemër,
Dhe unë shijoj ç'është imja.
Ju ktheheni në shtëpi të gjithë të gëzuar
Që të kruani nga shpina pisllëkun
Duke u rruar e duke u larë.
Kështu unë
Duke u kthyer te ti.
Mos nuk shkoj në shtëpinë time vallë
Kur unë vij te ti?
Gjiri i tokës pret tokësorët.
Ne i kthehemi cakut final.
Kështu
Drejt teje
Pashmangshmërisht unë synoj
Edhe pse të sapondarë,
Edhe pse sapo i dhamë fund shikimit me njeri - tjetrin.

KONKLUZION

Asgjë s'do ta fshijë dashurinë,
As zënkat,
as largësitë.
Është menduar,
Provuar,
Kontrolluar.
Duke ngritur solemnisht vargjet, gishta rreshtash,
Betohem se :
Unë dashuroj
Me një dashuri të palëkundur dhe besnike.

1922



NJERIU
(poemë)



Meshtar i botës që gjithë mëkatet e tokës i zgjidh,
dielli vë dorën mbi trupin tim.
Më i devotshëm se gjithë ata që çojnë jetë murgu,
Janë mbi shpatullat veshjet priftërore të natës.
Për ditët e dashurisë sime unë puth ungjillin mijëra faqesh.

Duke kërkuar faljen e dashurisë me dhimbje kumbuese,
me shpirt dëshiroj një tjetër procesion,
dëgjoj,
tokë, thënien tënde
«Sot do të falësh!».

Në harkun e natës,
Noe i ri,
pres
që në një vërshim planetësh,
të vijnë,
të më ndjekin
dhe të copëtojnë nyjën tokësore
me sëpatat e agimit.
Vjen !
Erdhi.
U zbulua.
Rreze kudo!
Që japin shqetësim.
Menteshat kënduan dobët,
dhe zëulët hyjnë ditët
me lëvozhgë pështjelluese.

Përsëri dielli.
Thërret shefat e zjarrit.
Agimi i bie tamburit
dhe e nis,
pas ndyrësisë së tokës !
Diell,
pra
kështu harron ti
kasnecin
tënd?

Lindja e Majakovskit

Shkruajnë pra të nxitur nga bashkohësit, historianët budallenj:
«Një jetë të zymtë e monotone bëri poeti»

E di,
s’do thërrasin emrin tim
mëkatarët,
që mbyten në ferr.
Midis brohoritjeve të priftërinjve
sipari im nuk do të ulet mbi Golgotë.
dhe kështu, ja,
në kopshtin veror*
unë kafenë time të mëngjesit do të pi .
Në qiellin e Betlehemit tim
s’u dogj ndonjë shenjë,
askush s'i ka penguar
magjistarët kaçurrelësa të flenë
me varret
Ka qenë absolutisht si të gjithë
-gjer në neveri- njësoj
dita
e ardhjes sime midis jush.
Dhe asnjë
s’mendoi të tregojë
yllin e çuditshëm,
të afërt:
«Ylli, thotë,
nuk ka dëshirë
Të shkëlqejë kot për ju!
Nëse nuk është
dita e lindjes së një njeriu;
e djallit, mbase,
ylli,
edhe atëherë,
do të duhet të bëjë festë?»

Mendoni:
peshkun që flet
marrim me fijet e rrjetës me zvarritje
dhe këndojmë,
të këndojmë për peshkun e vogël të artë
duke himnizuar guximin e peshkatarit.
Po përse s’do të duhet
të këndoj veten,
nëse unë jam krejt
një mrekulli e pandërprerë,
nëse çdo gjest imi
është një mrekulli
pafundësisht e pashpjegueshme ?

Vizitoni të dyja vendet.
Do të admironi
Në secilin pesë rreze.
«Duart» kanë emër.
Një palë duar shumë të bukura!
Vëreni:
mund t’i lëviz nga e djathta në të majtë
dhe nga e majta në të djathtë.
Vëreni:
mund të zgjedh
qafën më të mirë
dhe të rrokemi së bashku.

Hapni peshtafin e kokës:
do të shndrit
mendja më e çmuar.
Ka, mbase,
ndonjë gjë që unë të mos mund ta bëj?
Doni që të shpik një kafshë
Të re?
Do të ecë
Me dy bishta
ose tre këmbë.
Kush më ka puthur,
mund të thotë
nëse ka
pështymë më të ëmbël se imja.
Aty pushon
një gjuhë
e bukur, e kuqe.
«O-ho-ho» mund të bëj:
do të kumbojë fort, fort
O – ho-ho mund të bëj
dhe, skifter i gjuetisë së poetit,
zëri
ëmbëlsisht do të zbresë mbi të përulurit.
Nuk mund të llogarisësh gjithçka!
Më në fund,
që në behar
të shndërrojë dimrat,
dhe ujin mund të shndërrojë, në verë,
nën leshin
e barkut tim
rreh
një shuk i jashtëzakonshëm.
Rreh djathtas dhe, djathtas dasma.
Nga një zhytje majtas dhe, dridhen mirazhet.
Kë të shtrish ende
për të dashuruar?
Kush dergjet
i dehur,
travestit nate?

Një lavanderi.
Rrobalarëset.
Shumë dhe, bën lagështirë.
Të argëtohesh, mbase, me flluska sapuni?
Shikoni,
zhduket proshuta shumëkëmbëshe!
Cilat janë?
Bijat e qiellit dhe zbardhëllimit?

Dyqan buke.
Bukëshitësi.
Ka pjekur paninet.
Ç’është bukëpjekësi?
Një zero i pluhurosur me miell.
Dhe papritur
para panineve
përkulen doreza violinash.
Ajo bie.
Çdo gjë është dashuruar me të.

Këpucaria.
Këpucari.
Një horr dhe një lypës.
Mbi çizme
Na duhen
disa me syprina,
hedh një shikim:
dhe në harpa treten këmbalet.
Ka kurorën.
Është një princ.
I gëzuar e i shkathët.

Jam unë
që kam ngritur
zemrën si një flamur.
Mrekulli e padëgjuar e shekullit njëzet!

Dhe pelegrinët kanë lënë varrin e Zotit.
U shpopullua prej ortodoksëve Meka e lashtë.

Jeta e Majakovskit

Nga një hungërimë u trondit strofka e bankierëve, manjatëve

E dogjëve.
Dolën
Mburojat
Me tingëllima ari.
«Nëse zemra është gjithçka,
atëherë përse,
përse, pra
të kam mbledhur, o e shtrenjti parà ?
Dhe si guxojnë të këndojnë?
Kush ua jep të drejtën?
Kush u ka dhënë urdhër ditëve
Të shkëlqejnë si në korrik?
Pengoni qiellin me tela
Rrethoni tokën e rrugës!
U mburr:
“Duart ?!”
Armëve, pra!
Ke përkëdhelur ditët e verës?
Atëherë do të jesh
gjithçka! –
shpues si një iriq
Poshtërojeni gjuhën
Me thashetheme!»
I përzënë nga vatha
tërheq zgjedhën e përditshme.
Dhe kalëron
mbi tru
«ligji»,
mbi zemër një zinxhir,
« feja».

Gjysma e jetës ka kaluar, tani nuk do të shpëtosh.
Një roje me mijëra e mijëra sy,
Llamba, llamba, llamba...

Jam i burgosur.
Dhe s’kam si të shlyej veten!
Më magjepsi toka e mallkuar.
Të gjitha do t’i paguaja me dashurinë time,
Dhe oqeanin e saj, në shtëpitë me gardhe!
Thërras...

Dëgjo, më në fund!
Tringëllijnë çelësat!
Ngërdheshje e gardianit.
Hedh
Nga maja e një rrezeje
Një copëz të prishur mishi.

Midis nënqeshjes
«aha!»
Zvarritem në kllapinë e ethes.
Më oshtin,
lidhur këmbët me zinxhirë
gjylja e botës.

Ari ka lidhur sytë
me çelës.
Kush do ta shoqërojë të verbrin?
Unë
jam i burgosur
për gjithmonë
në tregimin absurd!

Ul dengun
E shtirjeve krenare!
Revoltë
e muzave
të vasalit të dënuar.
Ju që besoni në pallonjtë
- trillime të Brehmit! –
ju që besoni në trëndafila
-gënjeshtra botanistësh dembelë-
përshkrimin tim
të pagabueshëm të tokës
ktheni nga gjini në tjetrën.

Duke u shkëputur nga meridianët,
harqe të atlasit,
shkumëzon
arganoja prej floriri kumbon
nga frangat,
nga dollarët,
nga rublat,
nga koronat,
nga markat,
nga jenët.

Mbyten gjenet, pulat, kuajt, violinat.
Mbyten elefantët,
Mbyten vogëlimat
Në grykët,
në flegrat,
në veshë një tingull:
«Ndihmë!
Nuk ka vend për ankimin e paarritshëm.
Por në mes,
i rrethuar nga një hendek i paturbulluar
është ishulli i paprekur i një qilimi plot lule.
Këtu
jeton
Sovrani i gjithçkaje,
rivali im,
armiku im i pakapërcyeshëm.
Bizele shumë të brishta mbi pantallonat e tij të holla.
Kravata,
ngjyrë kapriçioze,
nga qafa e trashë
zbret mbi globin e barkut.

Vdesin përreth,
Por, si një trapano në qiell,
në nderim
të dinjitetit tënd,
Lartësi:
Br-a-v-o!
Rroftë!
Banzai!
Urra !
Hok!
Hip, hip!
Rroftë!
Osana !

E qortojnë për bubullimat, forcën
e profetëve!
Budallenj !
Është ai
Që lexon Loken*
I pëlqehet.
Nga e qeshura
mbi bark
kumbojnë,
vetëtijnë zinxhirë të gjatë varësesh.
Të heshtur qëndrojnë para veprës së helenit.
Mendojmë:
«Kush vallë,
ku,
kur?»
Por këtë
e ai
i kishte përgatitur
Fidias së ndjerë:
«Dua
Gra të mrekullueshme prej mermeri».
Ora katër,
Pretekst i shkëlqyer:
«Skllevër,
Dua të drekoj përsëri!».
Dhe Zoti,
kuzhinieri i tij ekspert,
me argjil
plazmon mishin e fazanit.
Shtrihet,
Pasi ka përkëdhelur një femër.
«A do ti,
Masivin më të çmuar të yjeve?».
Dhe ja
për atë
një legjioni Galikenjsh
zvarritet midis yjeve në sytë e teleskopëve.

Revolucionet tronditin palcën e mbretërive,
kopeja njerëzore ndryshon barinjtë,
Por asnjë revoltë s’të prek
ty,
sovranin e zemrave, i pakurorëzuar.

Pasionet e Majakovskit

Dëgjoni?
I dëgjoni hingëllimat e kuajve?
Dëgjoni ?
I dëgjoni ulërimat e automobilave?

* shkrimtar popullor atëherë në Rusi

Ikin,
Janë qytetarët që ikin
Për t’u larë në bollëkun e tij.
Një vërshim njerëzish.
të turbulluar dhe të varfër.
Kapem pas frenave.
Kapem
pas kindave të fundeve.

Përse këto?
Ti?
Atje, pra, u drejtove?
Në fanatizëm fillove të gënjesh!
Si një fanar i kuq në një shtëpi publike,
Është i përgjakur
syri i injektuar.
Përse ti?
Ndal !
Unë njoh një gëzim më të ëmbël!
Me krenari kërcënon pyllin e qerpikëve.
Ndal!
U largua tashmë...

Dhe atje, mbi kokat duke u ngritur, Ai.

Kafka shkëlqen,
ndonëse fshehur mes këmbëve,
tullace,
dhe gjithçkaje i jep shkëlqim,
vetëm
në falangën e fundit
të gishtit të unazës,
nën brilant
tre
qime ngriheshin përpjetë.

Shoh: është afër.
Përkulet mbi dorë.
Buzët mbi qime
Mërmërisin diçka:
«Flautin» thërrasin një,
«Re e vogël» e dyta,
i treti me shkëlqim të panjohur
të një emri,
tani për tani të krijuar prej meje.

Ngjitja e Majakovskit

Unë jam poeti. U mësoni fëmijëve: « Dielli ngrihet mbi
barin e stepave ». Nga krevati i dashurisë, prapa flokëve të Tij,
koka e së dashurës.

Me sytë ka flakur një shigjetë.
Largo buzëqeshjen e tënde!
Por zemra kërkon një të shtënë,
Dhe gryka ëndërron një brisk rroje.
I shqyer në një delir mbi demonin
rrite trishtimi im,
vjen pas meje,
më josh drejt ujit,
më çon mbi strehën e një çatie.
Dëborë përreth.
Një depozitë dëborërash.
Do të shtillen e do të vdesin.
Dhe bie
përsëri !-
Mbi akull
Smeraldi i akullt.
Shpirti dridhet.
Është në mes të akujve,
Dhe nuk mund të dalë!
Kështu do të shkoj
i mrekulluar
gjatë bregut të Nevës.
Lëviz
Dhe, përsëri jam aty.
Sulem
dhe përsëri më kot.

Më ngrihet para syve një shtëpi.
Prapa akullit të dritares
ka zbardhëlluar
barkmadh
agimi.

Atje lart!

Maçoku mjaullinte.
Tymosej duke u djegur
qiriri.
Unë i bie ziles.
Farmacistë!
Farmacistë!
Varur mbi bastunin e këmbëve.

U rritën,
u koklavitën mendimet,
briri
dreri.
Duke laturisur me të qara
dyshemenë,
u shtriva për të kërkuar
parajsën time të humbur.

Farmacist!
Farmacist!
Ku
mund
ta lodhë zemra
deri në fund trishtimin?
Në fushat e qiellit të pakufishëm,
në delirin e Saharës,
në zhegun e çmendur të shkretëtirave,
ka mbase një strehim për xhelozët?
Pas faqeve të flakonëve
ka shumë mistere.
Ti njeh drejtësitë më të larta.
Farmacist,
Bëj
që shpirtin
unë të mund ta çoj
pa dhimbje
në hapësirë.

Shtrin dorën.
Një kafkë.
« Helm »
Një kockë e kryqëzuar mbi një tjetër kockë.
Kujt ia jep?
Jam i pavdekshëm unë,
Mysafiri yt i jashtëzakonshëm.
Sytë e verbër,
zëri memec
dhe arsyeja i ka mbyllur portën,
atëherë ç’gjë
-ende-
Kam gjetur në veten time,
Për t’u sfilitur nga helmi?
Një supozim i turbullt u shfaq te budallai.
Punëkotë në dritare.
Ngrihen flokët përpjetë.

Dhe unë për një çast
rreth banakut fluturoj lehtë.
Tavani u hap vetë.

Klithma.
Potere.
«Varet mbi shtëpi!»
Mbi shtëpi rri pezull.

Kisha në muzg.
Kryqi është një bisht qiriu.
Përpara!
Majat e pyllit.
Më krrokatin korbat.
Përpara!
Studentë !
Është një çmenduri
gjithçka që dimë dhe studiojmë!
Fizikë, kimi, astronomi: absurditet!.
Kam pasur dëshirë,
dhe fluturoj tani
mbi retë.

Kudo mund të shkoj!
Tundu baltë e baladave poetike.
Këndoni tani,
Këndo tani demonin e ri
me xhaketë amerikane
dhe me këpucë të lustruara të verdha.

Majakovski në qiell

Ndal !
Shkarkoj mbi një re
barrën
e gjërave
dhe të trupit të lodhur.

Vende magjepsëse, ku deri tani s’kisha qenë kurrë.

Shikoj përreth.
Po kjo na qenka vallë,
kjo sipërfaqe e lëpirë
qielli aq i hyjnizuar ?

Vëzhgojmë, vëzhgojmë !

Një shkreptimë,
një flakërim,
një vetëtimë
Dhe
ndihet të frushkullojë:
një re
ose figura jo materiale
kanë rrëshqitur dal dalëngadalë.

«Nëse një bukuroshe të betohet për dashuri...»

Këtu,
Mbi shkëmbin qiellor,
të dëgjojmë muzikën e Verdit?
Në një re ka një vrimë.
Shikoj:
Engjëjt këndojnë.
Madhërisht jetojnë engjëjt.
Madhërisht.
Njëri shfaqet
Dhe fisnikërisht
Thyen qetësinë e përgjumur:
« E, pra,
Vladimir Vladimiroviç,
Ju pëlqen humnera?»
Dhe unë iu përgjigjem me të njëjtën
Kortezi:
«Humnera është magjepsëse.
Humnera është një ekstazë!»

U xhindosa së pari:
Nuk ke
As edhe një skutë,
As çajin
As gazetat për çajin.
Pastaj, dalë nga dalë u mësova me mënyrën e jetës së qiejve.
Dilja me të tjerët për të parë me kujdes
a kishte ardhur dikush.
«Ah edhe ju!».
E përqafova me gëzim.
«Mirëdita, Vladimir Vladimioviç!»
«Mirëdita, Abram Vasilieviç!
E si përfunduat ?
Jo keq?
U rregulluat?»

Ç’shaka të këndshme, apo jo?

Më pëlqeu.
Fillova të qëndroj përpara hyrjes.
Dhe nëse paraqiteshin
Disa të njohur,
I shoqëroja,
Duke iu treguar atyre skenën e konstelacioneve
Skenat madhështore të botëve.

Stacioni qendror i gjithë fenomeneve,
Lëmsh kushinetash, levash, dorezash.
Këtu,
Dhe botët e ngadalësojnë
Dembelësit vrapojnë;
atje,
dhe vërtiten më lehtë, më ashpër.
«Rrotulloni-luten- më fortë,
Kështu që bota të mbetet shkretëtirë.
Për çfarë kanë nevojë?
Të vaditin fushat me gjak?»
Unë qesh me këtë lloj pasioni.
«Luaj bufonin me ta!
Le ta përmbytin pra,
s’më intereson!»
Depo qendrore e çdo tipi rrezesh.
Ku hidhen yjet e konsumuar.
Një skicë e vjetër,
S’dihet nga kush,
Skica e parë e dështuar e një balene.

Seriozitet.
Ka shumë për të bërë.
Kush riparon retë,
Kush rregullon ngrohtësinë e sobës së diellit.
Gjithçka është tmerrësisht e pastër,
e qetë,
e rregullt.
Askush nuk ju shtyn.
Veç kësaj, nuk ka shkak.

Më parë shanë.
«Bredh pa bërë asgjë!»
Unë punoj për zemrën,
Po ku është zemra e atij që nuk ka trup?!
U propozova atyre:
«Nëse doni,
Mbi një re
Shtrihem me trup
Dhe nis
Të kundroj gjithçka»

«Jo, - thonë – nuk na pëlqen!»
«Mirë, nëse s’ju pëlqen, s’ka rëndësi. Detyra ime është të propozoj».
Farkëtarët e kohës
fryjnë kacekët,
dhe një vit
i ri
është gati tashmë.
Këtu
bie me rropamë,
shembja e tmerrshme e viteve.

Nuk bëj llogarinë e javëve.
Ne,
të ruajtur në kornizat e kohës,
dashurinë nuk e ndajmë në ditë,
dhe nuk i këmbejmë emrat e dashur.
U qetësova.
Mbi zallishte, nën rrezet e hënës
shtrihesha pa lëvizur,
duke lodhur me ëndrra fermentimin.
Më dukej se isha
në një plazh të jugut,
por ende më i mpitë,
mbi mua,
me butësi të thellë,
rrotulloheshin detet e përjetësisë.

Rikthimi i Majakovskit


1, 2, 4, 8, 16, mijë, miliona.

Çohu,
Mjaft!
Sytë në diell!
Deri kur do të rrish i strukur, memec ?

Shfryj përgjumësh:
« Për çfarë bërtasin vallë?
Kush guxon të zhurmojë në mua si një zemër?»

Mëngjes,
mbrëmje, mbase.
E njëllojtë është drita bardhoshe e qiellit.
Sa shekuj
kanë ikur,
dhe sa ditë ju thërrmuan mbi largësinë...
Mendoj rrugët e qumështit:
«Nuk është shpërndarë pra mjekra ime e thinjur?»

Yjet bien.
Filloj të kthej sytë.
Shikoj,
atje poshtë,
tokën e shpejtë !
Në zemër u zgjuan zilira të harruara,
dhe truri
dembel
konstruktoi një fantazi.
Tani
mbi tokë,
gjithçka duhet të jetë e re.
Kundërmime pranverore janë përhapur mbi fshatra.
Çdo qytet, mbase, është ndriçuar.
Këndon një familje me njerëz të gëzuar dhe gjithë ngjyra.

Nostalgji,
Më e mprehtë, përherë më e mprehtë.
Madhërisht ngrihet një re,
më larg ndizet një re
përherë më duket se shoh
afërsinë
e një pamjeje tokësore.

Jam shtrirë,
dhe kërkoj
midis pikave të tjera
tokën.

Ja ajo!

Kam depërtuar.
Dalloj detet
Dhe malet në klithmën e shqiponjës...

Përbri babai im.
Po ai.
Por më i rëndë nga veshët,
dhe pak e ngrënë
në bërryl
uniforma e rojës së pyllit.

Më xhindos.
I ka sytë
të ngulur në tokë.
Cili mendim është i qartë për plakun e mjerë ?
Thotë zëulët:
«Në Kaukaz,
Mbase, është pranverë».

Një kope pa trup
që trishtimi
shkon duke e ndjekur!

Shpërthen zemërimi i rrugaçëve.
Baba,
mërzitem!
Mërzitem, baba!
Me qiellin joshni poetët budallenj,
Ju jeni dekoruar,
me medalje yjesh!
Diell!
Përse grafullon në një mantel ?
E pandeh veten një kardinal?
Pushoni së thithuri rrezet në letargji.
Pasomëni !
S’ka gjë nëse jeni pa këmbë:
Pse do të donit t’i bënit pis?!
As edhe pa galloshe nuk ka nevojë në baltën tokësore.

Yje!
Pushoni
së thururi
kurorën e martirit
për tokën!
Një shkreptimë rozë.
Kush është atje
që me krahë
drejt tokës shkëlqen?
Agimi ?
Ndal!
Jemi ende në rrugë.

Tani do të shtrihem në një ylber,
Tani si një kometë do ta gjarpëroj bishtin.
Pse kam nisur të luaj me harkun?
Në fshirësen çfarë gabimi fsheh unë?

U tregoj
botëve
shifrat
e një shpejtësie të pabesueshme.

Shpirti,
prej kohës pa strehë,
është i mbushur me mendime
për ditë të largëta.
Shoh
Dromcat e hemisferave tokësore:
Atje shtrihen qytetet.

Zëra të veçantë dallon veshi.

Në njëqind lëvizje.

«Mirëdita, plakush!»
Rrëshqet mbi asfalt.
Ndalet.

I çudit forca e udhëtarit të qiejve
që ata s’e kanë.

Zëra:
«Shikoni,
Duhet të jetë ngjyruesi
nga çatia.
Shumë urime!
Një punë shumë e rëndë».

Përsëri
turma
është në mëshirë të faktit,
dhe e rrokullis me bujë ditën e vet
por ka, vallë
një fyt
që gumëzhin më fort
-më fort se qyteti-
brenda gumëzhimës së tij?
Kush do të kapë gulçin shpërthyes të rrugëve!
Kush do të mund t’i zgjidhë galeritë e tunelit!
Kush do t’i ndalë,
ndërsa në ajër
çajnë me avionë blozën e ferrit!

Nëpër pjerrësinë e ekuatorit
Nga Çikago
Nëpërmjet Tambovit
Rrokullisen rublat,
Duke shtrirë qafën,
Vrapojnë të gjithë, lakmues
Duke goditur me trup
Male,
Dete,
Kalldrëme.
I drejton i njëjti
Tullac i padukshëm,
I pari mjeshtër balloje të poteres tokësore.
Herë ka pamjen e një ideje,
herë është i ngjashëm me djallin,
herë shkëlqen si Zoti duke u venitur brenda një reje.

Heshtni, filozofë!
Unë e di mirë
nuk diskutohet-
përse atyre u kanë dhuruar burimin e jetës.
Për të grisur,
Për të zhubravitur
Ditët e fletëve të kalendarit.
Të më vij keq për to ?
A u vjen keq për mua atyre?
Kanë zhvatur rrugët,
Kopshtet,
Periferitë !
Jam një antikuar?
Provojeni!
Blej një thikë.
Dhe është e ëmbël të ndjej
Që tashmë jam
Afër hakmarrjes, ziej.

Ku shkoj,
Pse?
Nëpër të njëqindtën rrugë
përpëlitem,
Si një zgjua
gumëzhitës njerëzor.

Sytë përshkojnë
hojëzat e dritareve,
dhe ndëshkim,
dhe largësi,
dhe turp ka për ta në korrik.

Vitrina dhe dritare shuan
qyteti.

Jam i lodhur dhe i trishtë.

Dhe vetëm
Kasapi i përgjakur perëndim
u çan barkun kufomave të reve.

Shkoj duke bredhur kot.
Një urë përralle.
E kaloj.
Dhe, me trazim të tmerrshëm, qëndroj për të parë.
U ndala, e mbaj mend.
Ishte ky shkëlqim.
Dhe kjo
atëherë
quhej Neva.

Ishte këtu qyteti.
Një qytet absurd,
ndërtuar në një pyll oxhakësh.
Në këtë qytet të njëjtë
shpejt
do të fillojnë netët,
qelqore
bardhoshe.

Për korrikun është fundi.
Sapo ngrohet, bën dritë.
Nxirret nga deliri me një pëshpëritje zhbiruese.
Aty shihet kryqi i një ambulance,
aty ndihet një e shtënë.
Do të heshti,
përsëri, pastaj.

E di
Që një si unë
Nuk mund
të nxehet gjatë,
sigurisht,
e megjithatë është kafshë
kur nuk janë mijëra llamba,
por fytyra njeriu.
Ka qenë vallë një tik i tillë?
Shoh që mbi shtëpi
në rrezik të pjerrësisë
shkon me rrezet
grumbull i mbledh.
Zgjatem
por në mjegull ike,
nën hundë.
Dhe jam këtu përsëri
i heshtur, i gozhduar.
Është ndarë turma e dembelëve të mesnatës,
gati ndjej erën e lëkurës,
gati frymëmarrjen,
gati zërin,
dhe më duket një fantazmë
e rilindur papritmas.

U vërsul,
duke u shkëputur nga ajri.
Ishte pak për të
Të ishte vetëm!
U shkri në procesion.
Zemrën e rilindur shtyu rëndshim.
Përsëri torturat tokësore më njohin.
Rroftë
përsëri -
Marrëzia ime!

Në të njëjtën mënyrë llambat ishin mbërthyer.
Në mes të rrugës.
Të njëjta shtëpitë.
Në të njëjtën mënyrë,
Në kamaren
Do skalitur
Një kokë kali.

«Kalimtar,
A është kjo nga «Zhukovskij?»

Shiko,
si një fëmijë sheh një skelet;
ç’sy!
Turret përpara.
Ka qenë «Majakovskij» mijëra vjet:
ai qëlloi veten këtu, mbi portën e së dashurës».
Kush qëlloi veten,
unë?
Do të shajnë shumë !
Krijo, o zemër, një gëzim të shkëlqyer!
Fluturoj
në dritare.
Një zakon i qiejve.

Lart.
Përherë më lart,
një kat mbi tjetrin.
Ishte maskuar.
Shikoj prapa mëndafshit:
Krejt njësoj,
e njëjta dhomë gjumi.

Ka kaluar nëpërmjet mijëra viteve
dhe është e re.
Shtrihesh,
Duke i kaltëruar flokët me hënë.
Një minutë...
Dhe ajo që kishte qenë hënë,
Zbuloi tullën e vet lakuriqe.

E gjeta!

Tani le të flenë.
Dorë,
shtrëngo tehun e thikës.
Depërtoj tinëz,
vëzhgoj,
dhe – përsëri -
diskutoj
dhe kthehem prapa
te dashuria dhe mëshira.

Mirëdita!

U ndez drita.
Dy sy të zgurdulluar.
«Kush jeni?»
«Jam Nikollajevi,
Inxhinier.
Kjo është shtëpia ime.
Po ju kush jeni?
Pse e bezdisni gruaja time?».

Dhoma e një tjetri.
drithëronte mëngjesi.
Me një dridhje në cepat e buzës,
gruaja e një tjetri
gjysmë lakuriqe.

Iki.

Hije e grisur,
e kreshpëruar,
vigane,
vrapoj gjatë murit,
të përmbytur nga hëna.
Qiraxhinjtë ia mbathin jashtë,
Duke kryqëzuar kindat e veshjeve,
Buças mbi një plloçë.
Me të shtyra përzë portierin në një qoshe.
«Dhe nga dyzetedyshi
Ku ka përfunduar ?»
«Është një legjendë:
Rendi drejt tij
Nga dritarja.
Kështu u shtrinë,
Trup me trup»

Ku do të shkosh tani?
Ku shikojnë
Sytë.
Në fusha?
Ashtu qoftë në fusha!
Trala-la,zin-za,
tra-la-la-la-la-la-là.

Hidh një rreze në qafë si një lak!
Do të pleksen në zhegun e verës!
Kumbojnë mbi mua
prangat,
dashuritë e një mileniumi...

Do të vdesë gjithçka.
Gjithçka do të zhduket.
Dhe rrezja e fundit,
që lëviz jetën,
mbi errësirë planetësh,
do të digjet nga diejt e fundit.
Por vetëm dhimbja ime
është më torturuese:
rri në këmbë,
i mbështjellë nga zjarri,
mbi turrën e druve që s’digjet
të një dashurie të pamundur.

I fundit

Hapësirë,
Por pa strehë
mblidhi
përsëri në prehrin tënd!
Cilin qiell tani?
Cilin yll?

Me mijëra kisha
poshtë meje
tërhiqte
dhe tërheq bota:
«Pushon në paqe!»

Shkruar, në 1916 -1917
Botuar në 1918


Sign Up | Create | About Us | SiteMap | Features | Forums | Show Off | Faq | Help
Copyright © 2000-2019 Aimoo Free Forum All rights reserved.

Get cheapest China Wholesale,  China Wholesale Supplier,  SilkChain 丝链to be a retailer is easy now.
LUFFY