User Name  Password
Forumi Amantin
Make a donation click here. Your support will help us remove ads and upload local images, etc.
Title: Musine Kokalari
Forumi Amantin   Letërsia shqipe
Hop to: 
Views:73     
New Topic New Poll
<<Previous ThreadNext Thread>>
Page 1 / 1    
AuthorComment
Amantin
 Author    



Rank:Diamond Member!

Score: 625
Posts: 625
Registered: 07/10/2012
Time spent: 23 hours

(Date Posted:12/10/2012 23:44)
Share to: Facebook Twitter MSN linkedin google yahoo


MUSINE KOKALARI
(1917-1983)


Musine Kokalari u lind më 10 shkurt të vitit 1917, në Adale, të Turqisë. Në vitin 1921, familja e saj kthehet në Shqipëri dhe vendoset në Gjirokastër, ku kreu shkollën fillore. Nëntë vjet më vonë, familja Kokalari vendoset në Tiranë. Në vitin 1937, mbaron shkollën e mesme “Nëna Mbretëreshë” dhe më pas shkon për studime në Universitetin e Romës, në Itali, të cilin e mbaron shkëlqyeshëm në vitin 1941. Boton librin e saj të parë “Seç më thotë nëna plakë” më 1939. Më 1943, Musine Kokalari së bashku dhe me disa shokë të tjerë formuan Partinë Socialdemokrate. Një vit më vonë, me përpjekjen e saj, del numri i parë i gazetës “Zëri i Lirisë”. Në vitin 1944, boton librin e dytë “Rreth vatrës”, ndërsa më 12 nëntor të po këtij viti i pushkatohen të vëllezërit, Muntaz e Vesim Kokalari. Katër ditë më vonë arrestohet dhe e mbajnë 17 ditë në burg. Në janar të vitit 1945, botohet libri i tretë i saj: “Sa u tund jeta”. Më 23 janar të vitit 1946, arrestohet për të dytën herë nga forcat e Mbrojtjes së Popullit dhe gjyqi e dënon me 20 vjet heqje lirie. Në vitin 1961, del nga burgu dhe internohet në Rrëshen, ku dhe del në pension me gjysmë page. Në vitin 1981, preket nga një sëmundje e rëndë, që dy vjet më vonë do ta largojë përgjithmonë nga jeta.


DASMË… SA U TUNT JETA



Iku dhe e pesta ditë. Të gashtën në mëngjes erdhën njerzit e vajzës, babai me djelm, në shtëpin e Mirteza agajt dhe teto Ruhua i priti mirë. U vuri baklava përpara dhe kur ikën u tha gjithë ato fjalë të mira për nusen e djalit të saj të vetëm.
Shirat zunë dhe e vunë në radhë. Në shtëpinë e Mirteza agajt hinin e dilnin gra për të uruar. Nuse e re i prite me buzë në gaz dhe u binte kafenë dhe tek hin e dil vjehra hidhte sitë dhe kësaj i shkonte një të dredhur që nga mala e kokës gjer në funt të këmbëve. I dridheshin duartë. Sa të mësonesh. Nuk shkuan shumë ditë dhe zunë nga davetet, një natë te dajkua i math ku u gdhinë me këngë e valle. Një natë te halla e vogël, pastaj në teto me radhë. Në funt fare te dajkua i vogël, sa i erdhi djali nga Saranda. Epo për dasmë s’u gjënt po të paktën tani t’i gëzonte. Edhe atje u gdhinë me këngë. Kudo gaze e të qeshura. Gëzonin Nexhipin me nuse dhe ditët iknin dhe s’i kuptoje fare.
Po davetet u-mbaruan dhe nusja u shtrua në shtëpi. Zuri nga punët, sot një të lehtë e nesër një më të rëndë. Pak nga pak shtëpia e re i dukesh si e saja dhe kur hidhte këmbën dinte se ku e vinte e ç’kërkonte. Sa herë që vjehra bënte një punë, kjo hapte sitë ta shihte që t’i vente pas. Si e donte odanë të fshirë, si t’i vinte gjërat, që kur ta bënte kjo mos t’i luante nga vendi. Nga një herë, në kohë të darkës ndërte kokën nga penxherja dhe vështronte jashtë. Nuk shtrinte shtratin e erdhisë, as pusin, as derën e vogël që shpinte në kopsht po një avli, anë mb’anë me kuti me lule që vetë teto Ruhua kur ngrihesh dielli u hidhte ujë që të mos thaheshin si do që të pakta kishin mbetur nga të ftohtit.
Dasma u-mbarua dhe nusija zuri nga jeta e re, po njerëzia fjalët moj të keqen nuk i la. Kush u martua dhe s’u gëzua? Dasmë pa mishra s’bënet, dasmë pa hatëre të mbetura s’ka. Vërtetë kërcien e kënduan një javë të tërë, e me një milë të mira po teto Nefiseja ja vuri në xhep teto Qiros që s’i thirri vajzën e vetme me fëmilë për natën e kënajt. Ajo s’ish keq për një darkë bukë, po nikoqirja nuk duhesh ta ndante nga shoqet se s’gjë më e largët nga të tjerat. Po ajo që i bënë Ifos së Lluftullahut, ç’qe? S’e llogati fare teto Ruhua. As e nderoi edhe kur e pjeti te shkalla mezi e hap gojën. Zonja në martonte djalë dhe s’i pëlqente njerëzit e burit më mirë mos t’i thrite fare. Pastaj e vunë për të ngrënë në sufran’ e ditë. Mirë që s’e lanë fare në të fundit. Pa le që një djep s’i gjenë për djalin q’e gdhiu në duar si qeni gjithë natën. Po edhe teto Xhevros i kishte mbetur hatëri. Vërtet e kishin gjithë javën, e nderuan po të drejtën e donte nusen se edhe ajo e shtëpisë qe. Mos kishte tjetër, pa familë, një çikë kushurirë nga nëna binte. Vetëm për natën e dhëndërit! Qe dhe dasmë e madhe, të thuaç sa për ashtu. Këtë s’e bëri mirë nikoqirja. Pale le te xha Ustrefi haruan pa thirrur plakën. Vërtet e ngulur e s’ngrihet dot nga vëndi, po prapë ajo ta bënte të sajnë, pa kjo s’vinte gjë.
Shtëpi e Mirteza Agajt dhe ajo e Haxhi efendiut u bënë krushq. Pastë këmbën e mbarë ajo nuse e mbushtë shtëpinë me djelm atje ku vate. Dasmë të madhe bënë Haxhi efendiu e dëftoi neqesllëkun e tij. Vërtet palë i bëri, por jo no një më të mirë nga shoqet. Si gjithë bota e pastaj se mos kish vajza të tjera. Mirë thonë kush ka më shumë do më shumë e i dridhet dora edhe për një lekë. Le t’i ruajë, le t’i ruajë e t’i marë nga prapa atje ku të vejë. Ka di djelm po edhe vajzën mos ta ndante.
Po në shtëpin e Mirteza agajt ç’qe ajo që bëri teto Ruhua? E thonë grua me mënt e citë tru. Nuk u kreu grave stromë që të flinin, as jorgane me se të mbuloneshin? U gdhinë kaq gra mbi mindere me bar që u vate mesi? Apo s’bënte edhe ftohët? Ja, Rehon e zuri një kollë, e shqeu e nduki. I vate dhe një gjak nga hundët sa tha se vdiq. Kaq ditë ndënji rënë. Ta dinte ajo kështu s’kishte për të vatur për një milë vjet. Në duan të bëjnë dasmë, të mos u dridhet dora për një gjë të vogël, se nuk jua hante njeri robat e ture.
Në shtëpinë e Haxhi efendiut i iku vajza nga sitë. Nëna e paloi, e martoi dhe e gëzoi me të gjtiha të mirat. Po qe frirë nga evgjitkat. I kruajtin, i kruajtin shtëpinë. Moj s’i lanë gjë pa i marë. Moj mirë kjo, po ato kushurirat që një javë të tërë erdhën e u shtruan e nuk zunë punë me dorë! Po kësaj ç’i thonë? Turp s’qe, se nuk ishin në botë. Po vetëm për thela. Thiri nusen e djalit të dajkos e s’i erdhi. Pse? Pse s’e thiri për gjithë javë? “Kurrë mos artë” that teto teto Qibrua kur e mori vesh. “Nuk e dua. Të mos më shkeli më në shtëpi. Kur s’më erdhi të ëm gëzonte Xhemilenë që mezi e kam këtë vajzë ç’e dua! Të mos me vijë se e kam për ta zbuar”. Vërtetë kjo nikoqire e shtëpisë, po buril nuk i dilte përpara. Ajo qe një këmbë më jashtë nga të tjerat. Pastaj njerzit e buril janë gjithënjë më të afërtë. Këtë duhej ta dinte ajo se edhe për vete është e martuar e me një radhë fëmilë. E ka tru në kokë se s’është e marë. Mirë, edhe kjo me të tjerat. Nuk prish edhe aqë punë.
Po teto Ruhos ç’i bënë ashtu? I kishin vjedhur perden e odasë së dimrit? Hulera e zëntë atë që e mori. Sa fëlliqi dorën pa ç’do ta bënte, se kjo as zengjino bënesh, as fukara s’mbetesh. Po teto Nurkua thirur me burë e me djalë mos t’i bjerë peshqesh? Kjo kur martoi vajzën e madhe shpuri, kur martoi djalin, prapë. Ra lehonë Mergjuzeja kaq kutija me llokume i vate. Po këndej e tutje t’i thahet dora gjer në rëzë në shpuftë prapë.
Jo se kjo kishte mbetur keq për ndonjë okë zahar e kafe ose tjetër gjë po të bëjnë budalluçkë. Moj mirë kjo po kunata e vogël se pse t’i linte ca ditë vajzat e mbëdha e ati nuk qe gjë se në shtëpin e dajkos qenë. Ato viheshin e shtroheshin më parë netë me radhë jo tani që qe gazi në dhe. U gdhi e hëna në mëngjes, u ngre nëna me vajza, mbluadhnë gjërat, i vunë në boshta, u mbuluan dhe “do t’ikim thanë” “kemi lënë shtëpinë vetëm e djemtë të lodhur duan të hanë e të flënë” e iknë me të huajat bashkë. Moj nuk ja u donte punën, në u shkonte një gjë e tillë në mëndte po te pakën edhe ëpr si e ëpr faqe të botës. Të rinin me nusen qe e varfëra s’dinte nga të vente se të gjitha të tjerat u muarmëme punë sa prunë shtëpinë në udhë... Po ç’të thotë njeriu se i ka edhe njerzit e tij. Këto kanë punuar gjithë jetën, po s’munt të vinin daulen. I zoti e di ku i pikon shtëpia, mirë thonë.
Teto Qibrua me teto Ruhon u mbidhnë brënda kaq kohë që të pritnin gratë se njeri s’kishin lënë pa ftuar. Pastaj ku kanë qënë gazet dhe vdekëlat vatur kishin. Në u qafçin i vret Perëndija. Po s’u erdhën që të gjitha. Kur qe dasma u shtruan një javë të tërë, hangërnë, pijtin. U mbarua, kthien krahat e s’u duknë më. Kur i haruan aqë shpejt gjith’ ato të mira? Apo s’i mbajtët në pëllëmbë të dorës e kur donin t’u thoshin ndonjë fjalë, u flitnin sikur u luteshin. Nga ana tjetër lëshuan dhe fjalë posht e përpjetë.
E kush s’bëri dasmë? Ana e djalit apo ana e vajzës? Kush tha se nuk i pritnë mirë, si burat dhe gratë? Si thanë, nuk bënë dasmë të madhe. Jo, jo këtë s’e tha njeri. Bënë dasmë të madhe, një javë të tërë, me këngë e me valle. Dasmë... sa u tunt jeta.
usertype:1
Amantin
Share to: Facebook Twitter MSN linkedin google yahoo 1# 



Rank:Diamond Member!

Score:625
Posts:625
Registered:07/10/2012
Time spent: 23 hours

RE:Musine Kokalari
(Date Posted:12/10/2012 23:45)

MUSINE KOKALARI




MOS QOFSHIN VJEHRAT E ZEZA



Eh! që më hangri, që s’i pushoi birbili. Nuk durohet dhe kjo, s’kam parë asnjë ditë të bardhë, që kur kam kallur këmbët në këtë të zezë gërmadhë – qahej Durijeja për vjehrën e saj Fatimenë. Ama! nuk dilet dhe kështu, më mori shpirtin, më hangri me gërnjë. Dhe unë s’jam e pakë, e do, e kërkon si breshka tek nallbani. I hanë hundët zonjës, s’i kam ndonjë fal, me burrë zihet, mua ma kren. Jo, jo xhiko, i thashë dhe këtij, ja të bieç në udhë, ja nuk di se ç’kam për të bërë. Nuk shkohet dhe kështu, dua të bëj edhe unë si dua, jam dhe unë nikoqire në shtëpinë t’ime, vajta katër vjet martuar. S’lë gjë pa mbillur, s’lë zahar e kafe në shesh; pse i mban hapset në mes, e pse më turpëron në si të shoqeve?
–Kokën dhe ti, se më plase buzën, që kur linde, më hangre me shëndet, gjithënjë sëmurë, më more shpirtin. Ç’ke? Për të pirë të dhaçë, hë!, mbilli sitë! hë! vuvosu, se i fola gogolit.
– Ç’ka, do të më vijë dhe motër Neslija, të flasim di fjalë radha, do t’ja them të tëra, të më dalë kjo xhumbë, që më ka zënë në grikë. Sa të mbaroj dhe punët e të ndreq xhurapet, se më janë bërë juk. Sot do të prëhemi se jemi dhe vetëm, se e theu qafën, ka vajtur tek vajza, që mos u-ktheftë dhëntë Zoti!
–Një këmbë tek djepi, një këmbë tek puna, sa i mbaroi të gjitha. Ishte në shesh, kur i erdhi motra me gjak të ngrirë.
Erdha moj të keqen, i thotë, më ngrite mënden, thaçë se do të gjeja të sëmurë. Kam bërë punët si e marrë, ca prapa e ca përpara. Ç’ke, ç’të gjeti, pse më thirre? Të të pjes për vehten t’ënde, je shëndosh’ e mirë? Ke njeri të sëmurë apo jo? Si u gdhitë, të gjithë mirë? Muharemi erdhi nga dhëntë, se pashë shollët përposh, Seferin e zuri gjë barku? Teto Fatimenë si e ke, se nuk e shoh nëpër këmbë?
–Kurrë mos e paç, e ka thier, ka vatur tek Neslija. Tha që do të kthehet për darkë, po s’e besoj, se kur vete atje mbetet s’kujtohet të vijë këtej, më një e ha në golë, q’e hangërtë pjekur.
– Ja për këtë të thira. Dua të ta thom bram në si. Dua t’i ndaj lakrat një herë e për gjithënjë. Të kisha thënë, moj motër, që pas një jave të martesës, që kjo shtëpi s’është për mua, që këto mure nuk më mbajnë brënda. I njoha ç’njerëz ishin, që ditët e para. Mos t’i zëmë në golë të shkuarat, se më hipën gjaku në kokë dhe bëhem tërë e marrë, po kur nuk i thahet gjuha, unë s’kam se ç’t'i bëj. Ta kam thënë e ta thom, ja ajo, ja unë në këtë shtëpi, i thaçë dhe këtij1) që t’ja mbledhë frënë, po më tha mos ja vur re, re se është plakë, pastaj nënë, nuk ndrohet. Vërtet nënë, po jo dhe kështu, unë nuk i kam ndonjë borxh t’ja duroj vickat. Një herë, di herë, dhjetë herë po më tepër nuk vete. Thuaj-më, moj motër, janë të mira këto, të dëgjohemi gjithënjë, u bëmë me gjisht. Ajo e ka ngrënë turpen me bukë, po unë s’e bëj atë gjë. Shtriga, i djegtë Zoti zëmrën, ashtu si më dogji mua nusërinë. Nuk më la një herë të bënja si shoqet, të dilnja si ato.
Hë, hë, mblidhe vehten, se të gjitha kështu kemi hequr, s’je as e para, e as e fundit. Mblidhe mënden në kokë, hap sitë se s’je e vogël, është turp se u bëre nënë me di fëmilë. Njeriu dëgjon të madhin, të gjithë gabohemi nga një herë, jo atire që u shkoi dhe mosha. Njeriu bën sin’e verbër dhe veshin e shurdhër; se pak më punuan mua nëna me vajza. Gëk, s’nxora fjalë nga gola, nuk zbërtheva buzët. Hë nuk e di që në shtëpin’e babait janë si lumi, e me se do të mbaheç atje? Lerna moj, babanë e ke plak, mos i nxi pleqërinë, e ç’ke me të! E ç’ke, nuk sheh nënën, q’i mbeti kaqë surati? S’janë të mira të dëgjoheç gjithnjë në botë. Pse nuk na le me skamël dhe me mortje që na shoi derën e babajt, dhe ja dhe ti me të tutë.
Fët, fët moj. Nesli, unë kaqë di, të thom se njeri nuk mbaj vesh. Më mirë një krodhë buke dhe e qetë. Do të hedh torvën në sup dhe do të lip, do të punoj me duart e mija në diert e botës dhe do të mbaj vehten dhe djalin dhe nuk do të vdes; se ç’ka pësuar kjo botë e tërë? Po ç’ka me mua, ç’i bëra? ç’do gjë që më thotë ja bëj. Njerës jemi, gjithë ditën këputemi së punuari. Ngriti shtëpinë në këmbë dje në të kotë, se nuk u ngrita shumë shpejt. Një ditëzaj, si do që të isha me ethe, lava këmishët, më vanë shpatullat, u lodha aqë shumë sa s’m'u hangër as bukë-darka. Rashë si kopan në shesh, m’u mbillnë sitë, dhash’e mora, po nuk më hapeshin. Gjithë natën më qajti Seferi. Ki po u vonua si nga nata. Kur erdhi, qe bërë xurxull, sa e ndreqa, sa e shkretova, iku koha. Nuk fjeta farë, dhe me gjith’atë, kur u ngrita nuk kish lerë mirë dielli. Kur xërmova shkallat, e dëgjova që mërmëriste me vehte: “u përmbisin të zezat nuse, vafçin prapa diellit që skanë turp ngrihen në mes të ditës, nuk kujtohen, sikur janë foshnje. Dalin nga odaja e burrit, i sheh gjithë shtëpija dhe s’e kanë për gjë. Në kohën t’onë s’kishim ku të futeshim, ngriheshim që pa gdhirë, na zinte gjumi në mëngjes, ku ati, ku këtu. Nuset e sotme, që magjepsën burrat, i bënë me vehte. Të tërbuarat s’kanë mënden në punë. ” Unë, moj motër, i dëgjova të tëra, nuk fola, mbruva bukën dhe e dërgova në furë, lava enët kur ja nuk mbarojti me kaqë. Qe kthier pisusi i kafesë, nisi prapë nga e para: “i’u thafçin duart gjer në rëzë, ç’është ki i zi kucur që më zuri derën! U thafçin ato barqe që nxjerrin të tilla vajza”, e të tjera e të tjera. U mbush qelqi e u derth, ma pruri shpirtin në malë të hundës, nuk m’u mbajt më, ja ktheva, i thaçë të larat e të palarat.
U grimë, fol ajo e fol unë, një ajo e dhjetë unë. Erdhi vjehri, hiri në mes, na foli me të mirë, me të keq, uluriti, tha se do të mirte drurin dhe do të na nxirte jashtë së dijave. Unë si më e vogël u hoqa më nj’anë, u futa n’oda. Dridhesha e tëra ,thaçë se do të më binte ndonjë gjë. Më kërcente zëmra si pulë, më pushuan navzet, dhe një të shtrirë bëra. Nuk dëgjova prapë se ç’u bë. Dhanë e muarnë nuk më përmendën dot, ki po nuk afrohesh, se nuk iu dilte përpara. Erdhi teto Nefiseja me kokë zbuluar, më hodhi një gjim me ujë, më bëri gllëç. Me zi mora frimë. Për atë kohë që hapa sitë e pashë Seferin që karkallosej, një të ngritur bëra dhe e rëmbeva në krahëror, i dhashë të pinte.
Si të duken, e kush e kish falin? Ç’i bëra, pse më prishi gjakun, pse më bëri gjismë njeri? Si s’i gjen gjë, u bënë reçka nga një qint vjeç dhe s’mund të vdesin. Mbeten për bark të kalbët. U damllostë, dhëntë Zoti, e zëntë qoshenë, i martë dorën dhe golën, pa qeveritë 2) ja bëj, po t’i pushojë një herë gola. U përmbisçin e mos qofshin vjehrat e zeza!

_________
1) Burri. Në Gjirokastër zakoni e do që gruaja nuk e thërret me emër burrin e vet, por me mbiemrin “ki” (ky).
2) Le të vihet re këtu virtyti i zakoneve shqiptare: Vjehra, sa do ligë, është gjithnjë “Zonja” të cilës nusja e ndjen për detyrë t’i shërbejë gjer në fund.


Ky shkrim është marrë nga Gazeta “Shqiptari i Lirë” organ i “Komitetit Shqipëria e Lirë” botuar më 31 Korrik, 1959. Musine Kokalari nëpërmjet prozës së saj këtu paraqet një gjuhë popullore, teatrale, por të thjeshtë, me ngjyrat tradicionale, duke pasqyruar një pjesë të tablosë së kulturës etnografike. Musine Kokalari nuk do të stepej përpara xhelatëve të saj komunistë, më shumë se një gjysmë shekulli më parë. Thëniet e saj ishin akuza e një shpirti të pamposhtur rilindës dhe krijues që sfidonte vdekjen. “Unë s’jam fajtore. S’jam komuniste dhe ky s’mund të quhet faj. Ju fituat në zgjedhje, por në burg nuk duhet të jem…. Unë jam nxënëse e Sami Frashërit. Me mua ju doni të dënoni Rilindjen“. Pas këtyre fjalëve, ajo nuk mund t’i shpëtonte dënimit barbar të sistemit të Enver Hoxhës, edhe pse ky i fundit e njihte mirë familjen intelektuale dhe patriotike të Kokalarëve nga Gjirokastra. Musineja, bijë nga kjo familje fisnike gjirokastrite, nëpërmjet bindjeve të saj social demokrate paraqiti rezistencën e saj ndaj një sistemi që persekutonte, burgoste, e vriste pa mëshirë, e që vuri në shënjestër ajkën intelektuale shqiptare të kohës. Temat të cilat autorja trajton këtu përputhen me folkun popullor të kënduar “kur dalin plakat në lëmë, qaj nëno, qaj moj nënë” por edhe të shkruar në veprën e Çajupit “Përrallë nga e kaluara”. Lexuesi në këtë shkrim has edhe kolorite të tjera gjuhësore të jetës së përditshme shqiptare. Për të spikatur në këtë shkrim është edhe paraqitja e dialektit çam në të folmen gjirokastrite si për shembull: gërnjë (ankesë, grindje), fal (faj), golë (gojë), krej (nxjerr), malë (majë), xhurape, fëmilë (fëmijë) etj. Megjithëse nuk dihet nëse ky shkrim u krijua përpara ose pas burgosjes së saj në 1946 autorja paraqet një portret të vuajtur por të patrembur gruaje. I paharruar qoftë kujtimi i saj!

_______
“… fjala mendtake gjinokastrite qi kullon shllinë urtije shekullore nga buzët e “nënos” paraqitë nga Musine Kokalari…”

Xixat e Shejzavet

Musine Kokalari ish një nga figurat më të shquara të brezit të ri shqiptar. E diplomuar në letërsi në Universitetin e Romës më 1942, u emërua dhe dha mësim në institutin femëror të Tiranës gjer në fund të vitit 1944. Gjatë kohës së pushtimit fashist dhe të trupave gjermane, ajo mori pjesë aktive në jetën politike të qëndresës shqiptare. Drejtoi edhe gazetën klandestine { ëri i Lirisë, organ i social-demokratëve shqiptarë. Përpara luftës u njoh në botën letrare, me anën e librit “Siç më thotë nënua plakë{ ku me një gjuhë dialektore të Gjirokastrës, paraqet zakonet më tipike të jetës familjare të qytetit të saj. Musine Kokalarit komunistët, që ditët e para kur hynë në Tiranë, i pushkatuan pa gjyq dy vëllezrit Mumtaz dhe Vesim Kokalari. Që atëherë Musineja u mban zi. Për shkak se nuk pranoi të jepte mësim në shkollat komuniste, më 1946 e arrestuan dhe e dënuan me burg. Mbetet e pa harruar trimëria që ajo tregoi në gjyq, duke mbrojtur më shumë nacionalizmin shqiptar se sa vehten e saj. Sot e gjithë ditën ndodhet e ndrydhur në burgjet komuniste të Shqipërisë. (31 Korrik 1959)
usertype:1 tt= 0
Amantin
Share to: Facebook Twitter MSN linkedin google yahoo 2# 



Rank:Diamond Member!

Score:625
Posts:625
Registered:07/10/2012
Time spent: 23 hours

RE:Musine Kokalari
(Date Posted:12/10/2012 23:45)

Jam në jetë, do të luftoj…


Shkolla gjysmake


Kaluan ditët e foshnjërisë, bashkë me sjelljet e mia t’egra. Quhesha edhe unë një vajzë e mirë. Prindërit e mi, të shtyrë prej disa
të tjerëve, vendosnë të më dërgonin në shkollë, në shkollën gjysmake, që ishte afër nesh. Ishte një gëzim për mua, jo aqë për të mësuar, por më tepër se ishte një shkak që të mos qëndronja aqë shpejt në shtëpi.
Nënua plakë, më bëri një çantë prej cope dhe me atë në dorë u drejtova atje. Një ndërtesë e vjetër, me dhoma të vogla dhe t’errëta. Së jashtmi dëgjohej zëri i ashpërt i mësonjëses... një dridhje më përshkoi në trup... vendosa një herë të kthehesha, por qëndrimi i babait q’e kisha krahaj më prapsi nga ky mejtim. Hyra vetëm në klasë, plot frikë. Pashë fytyra të reja, dhe vetëm, një pakicë njihja prej tyre. Ishin grumbulluar në bangot gjysmë të shkatërruara, dhe disa qëndronin më këmbë. Zyra dhe unë vend afër tyre, dhe ashtu e shahstisur dëgjonja ç’thoshte; vesh nuk mirrnja... jo më pak se shoqet e mia.
Një shamatë u dëgjua në dhomë; një qeshje u shkakëtua prej shoqeve t’afërme, një zëmërim hakmarës u përshkua në fytyrën e asaj që qëndronte kundrejt. Nuk mundi të mbante qetësinë me anën e fjalëve, pataj rëmbeu shkopin dhe dhjetë goditje i ra seicilës. U tmerrova për këtë ngjarje, pa menduar se një ditë dhe duart e mia do të ushtroheshin në këtë lodër.
Ditët e para vazhdova me rregull, por më vonë isha në mungesë. Lindja e vëllait të vetëm, prokopia e shtëpisë, shpresa dhe dashuria e prindërve ishte një pengesë për mua. Orë të gjata rinja, duke tundur djepin dhe kur zemërohesha, i shkulnja leshrat. Ay qante dhe mua, për dënim më mbanin një javë në shtëpi.
Pas një harese shkonja përsëri në shkollë. – Qërtohesha dhe as që besohesha se kisha ndjenjur për të tundur djepin ase për të shpurë boshtan e mëmës kur vente mysafire. Për pakujdesinë t’ime vihesha dhe un ndënë shkopin edukonjës dhe orë të gjata më mbyllte në një vend të ngushtë ndënë shkollë.
Kështu e tmerruar dhe me lotë në sy, shkonja në shtëpi. Qahesha se prej tyre vinte kjo mos marrëveshje...“Eh, eh vajzë lëre mënjanë mejtepin, s’të hyn në punë, ri në shtëpi... se mos kemi ndërmënt të të bëjmë hoxheshë? Mjaft, deh, s’të lypsen, se mos mësove gjë... se mos të hynë në punë? Zanatët vështro ti. Ama kjo nuk durohet, gjithë ditën udhëve. Bën si të bësh dhe këtë muaj, dhe hiqe nga mendja se s’vete gjë prapë. Vëllai ka nevojë të gjezdisë, të lozë... Këto ishin këshillat e mëmës s’ime kur unë qahesha.
Kjo ishte shkolla që vazhdova unë bashkë me shoqet e mia, në kohën t’onë, jo më tepër se një vit, një javë në shtëpi, një ditë atje, dhjetë goditje nëpër duar, asnjë fjalë në tru... dhe më vonë shtëpia më priti dhe atje brenda u varrosa...


Në shtëpi


Larg shkollës... një vend i kotë; larg udhëve... një turp; brenda në shtëpi... atje i ka hije një vajzë të mirë, me baba e nënë të mirë, një që kërkon të bëhet me të vërtetë një vajzë nikoqire.Të tmerrëshme ishin ditët e para për mua; një vajzë dhjetë vjeçare pasi dalja ishte fare e rrallë..., por më vonë u mësova u bashkova dhe unë me fatin e motrave të mia. Punët e lehta dhe mbajtja e vëllait ishin gjërat me të cilat kalonja kohën... Shtëpia e madhe, me fëmijë shumë, të xhaxhallarëve, pasi ishim tok, bënte një farë lëvizje dhe një pengesë në mosdukjen e atij burgu.
Nasihatet e mëmës ishin të paprera dhe detyronjëse... “Kokën e ulur, jo në penxhere gjithnjë, turp nga dynjaja kush të sheh. Nuk je më e vogël, hith një herë sytë sa e ke shtatin, u bëre sa unë... lëri gjezdisjet, mblidhe menden në kokë... Hë, hë, merre këtë fshesë dhe fshi avllinë, dhe eja shpejt brenda, mbaro xhurapen që ke nisur. Të mbeti në duar... Shiko motrat që qindisin për pajë, ashtu do të bësh edhe ti... janë punët e tua, po turpi është i imi, kur të vesh në derën e botës... Mua në fillim më dukej një gjë e vështirë, por më vonë u mësova.
Dy vjet kaluan dhe martuam motrën e madhe, bëmë dasmë dhe ajo na u largua, shkoi në shtëpinë e saj të pasur. Ishte një nuse e mirë dhe të gjithë lavdëronin mëmën t’ime. U rritnë motrat e tjera dhe unë bashkë me to. Punët shtoheshin, shtëpia qe në kurrizin t’im. Ngrihesha që pa gdhirë me nënon bashkë, ndizja zjarrin, i bënja kafenë babait dhe se mbaronja këto, ishte vëllai që më zapëtonte me kujdesjet e tija.
Të bukura më dukeshin ditët kur mblidheshin kushërirat e moshës s’ime. Qëndronin me ditë. Mblidheshim kokë më kokë dhe ngadalë flitnim në stromë kur shkonim të flinim. Nënua nuk na linte dhe atje rahat dhe na thoshte duke qeshur: ”femërat e zeza, ç’llafoseni ashtu ndënë buzë, apo për burra... leni ato nuk iu hyjnë në punë... hë, tani flini... Dhe ne të turpëruara nuk flitnim më.
Kur iknin mysafirët, ishte një hidhërim, po nga ana tjetër gëzohesha se ishte rradha ime që do të shkonja... me gas e pritnja atë ditë.
Kjo ishte jeta e jonë gjer në moshën trembëdhjetë vjeç. Kishim liri të dilnim rrallë, vetëm nëpër kushërirat. Të kalonim nga rrugicat. Pazarin nuk e shikonim ase më mirë e harronim, atje shkonim vetëm kur ishim të vogëla shumë... ishte vend vetëm për burra...



Në jetë



Ja unë në duart e të tjerëve. Ja shpirti im që gatuhet me brumin e mësimit prej njerëzve “të ditur”. Hedh çapet atje ku më thonë, atje ku më drejtojnë gishtin... dhe unë përpara. Kaluan njëri pas tjetrit vitet,
mbarova filloren, hyra në të mesmen. Kohë të gjatë qëndrova në atë vend, vjete të shuma u zvarrisa n’ato banga. Më mbushnë mënden me shumë gjëra. M’u shurdhuan veshët prej sharjeve të edukonjësve... se unë isha e varfër nga xhepi, ata të varfër nga shpirti. S’fola asnjë fjalë, jo se kishin të drejtë por të kuptonja se me kë kisha të bënja... ishte gëlltitja e parë.
Mbarova shkollën, më dhanë edukatë; më pajosën me vyrtytet e mykura dhe, shko, më thanë. E mbarove qëllimin... ishte përgatitja e dobët për jetën e rëndë.
Kështu u ndodha një ditë, unë me vehten t’ime. Kështu më lanë në mes të rrugës ata që më kishin udhëhequr gjer tashti. Kurrë nuk kisha menduar për vehten t’ime, se ashtu më kishin mësuar. Hap sytë, shoh... ashtu si gjëndesha, si më kishin mbrujtur. U dëshpërova se isha e varfër, e varfër nga të gjitha anët. E varfër nga trutë, e varfër nga xhepi, e varfër nga njerzit.
Hodha hapat e para, nuk ishin të sigurta. Ktheva kokën prapa, një grusht më dhanë. E mbajta përpara, një perde e zezë më dolli në sy... duhej forcë që të çdukesh. E ktheva majtas, një sy tallës më drejtohej; e kthej djathtas, një vajtim i thellë ndëgjohej. Unë... hesht, habitem. Pyes, ku jam... në jetë, më përgjigjen. Jam e varfër... më mirë. S’kam njeri... shok më vonë. Më shtypin... ktheju grushtin. Të luftoj... po, po...
Atëhere kupëtova ku ndodhesha dhe ç’është jeta. Luftë... po. Mirë pra, jam në jetë, do të luftoj.



Skllavëri...



Kaluan kohët e ëmbla, u çduknë lodrat fëmijërore, mbaroi shkollën fillore. Duhej të vazhdonte në të mesmen. Sa ëndërra u përshkuan në mendjen e saj? Por fati i keq nuk deshi, nuk e la të mjerën vajzë
të përmbushte atë shpresë. Menduan prindërit me idet e tyre, kërkuan të mirën e vajzës... dhe e gjenë. Ajo nuk duhej të mendonte më. Edhe pse? Pse ta lodhnin me kotësira, t’i mbushnin menden me gjëra që nuk hyjnë në punë? Vetë ay baba, e kishte ndjerë atë mërzi, ndërsa e shtrënguan të vazhdonte disa klasë.
Ajo duhej të rrinte në shtëpi, të lante, të fshinte të bëhej një nikoqire e mirë që kur të shkonte në derën e botës, në shtëpin e saj, mos t’i turpëronte.
E morri vesh ajo. Nuk foli, nuk tregoi atë që dëshironte. Prindërit nuk kërkonin asgjë prej saj... se ishte asgjë për ta... nuk guxoi të thoshte fjalën më të vogël se...
Sytë e saj nuk treguan më gëzimet e kohës së parë. Vetëm heshti, vetvetiu u bë skllavja e tyre... për hir të fanatismit.
Mbeti në shtëpi, filloi punët. Kujdesej për çdo gjë dhe mëma gëzohej që shpëtoi vajzën prej belave. E donte, e këshillonte: bijë të mbash kokën ulët, të mos qeshësh, të punosh. Të qindisësh se u rrite tashti... Një ditë do të largohesh... do të gjesh kismetin t’ënd si kanë bërë të gjitha shoqet e tua. Do të gjesh vjehër e vjehrë, burrë e kunata... të mos u kthesh fjalën... kokën e ulur vajzë, i pëshpëritte kur largohej.
Çuditej ajo, s’mirte vesh nga bota dhe as q’e kish parë kurrë. Rrugët qytetit i kish harruar, shoqet gjithashtu.
Një jetë t’errët kalonte, dëgjonte fjalët e mëmës, sharjet e babait kundrejt fëmijëve të tjerë.
Të mbante kokën ulët, të mos qeshte, të mos flitte përpara të mëdhenjve, do të shkonte në derën e botës... se ashtu kish bërë dhe mëma e saj. Ish martuar pesëmbëdhjetë vjeçe, kishte marrë djalë të ri tridhjetë e tetë vjeç; dhe ajo, vajza, tetëmbëdhjetë, ishte e madhe...
Tmerrohej kur dëgjonte mëmën që qërtonte babën “E ç’bën mor burrë, ti nuk mendohe fare, nuk shikon se vajza na u rrit? Ne në kohën e saj, ishim bërë dhjetë herë nëna. I jepte hakë. Nuk e quante të largët atë ditë gazmore që të shihte vajzën nuse. Mendohej dhe ay, ishte baba. Kërkonte t’i gjente një burrë pas shkallës, t’urtë me mall e gjë. E ç’i di ata kokë-kunguj dhe mende-shkurtër që dalin në Europë dhe pandehin se arritën qiellin me dorë? Ç’i do ata kripësorë që nuk kanë asnjë kacidhe në xhep? Ata që shesin mende me anën e librave? Flasin me gojë plot përpara të mëdhenjve, pinë cigare përpara pleqve?... kishte hakë, vajza e tyre nuk meritonte asnjë prej këtyre.
Ajo i dëgjonte. Nuk fliste se asnjeri nuk e quante se mund të mendonte. Habitej me ata prindër shpirt-kazme që mendonin pas qejfit të tyre, për sytë e botës. Përse kërkonin t’a largonin? Vajza kur rritet është ferrë në shtëpin e babajt.
Heshte se ishte skllavja e tyre. Vetvetiu koka iu ul; sytë humbën shkëlqimin e tyre... dhe prindërit gëzoheshin për këtë gjë... për sjelljet e mira q’i kishin dhënë. Ata njerëz nuk mendonin kurrë se ç’ mund të kishte ajo në mende. Harronin se pak nga pak venitej në atë shtëpi pa parë diell me sy. Harronin se prej një burgu do t’a dërgonin në një tjetër, më t’errët, ku do të varrosej më thellë. Kështu duhej të skllavërohej se zakoni ësht sundonjës.

(nga Gazeta Shqiptare)
usertype:1 tt= 0
<<Previous ThreadNext Thread>>
Page 1 / 1    
New Topic New Poll
Sign Up | Create | About Us | SiteMap | Features | Forums | Show Off | Faq | Help
Copyright © 2000-2019 Aimoo Free Forum All rights reserved.

Get cheapest China Wholesale,  China Wholesale Supplier,  SilkChain 丝链to be a retailer is easy now.
LUFFY LUFFY LUFFY
LUFFY